Ministerstwo Edukacji pokazało założenia nowelizacji ustawy – Karta Nauczyciela (nr D410), która przewiduje szerokie zmiany w systemie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Jak wskazuje resort celem zmian jest usprawnienie postępowań, zwiększenie ich profesjonalizmu i przejrzystości, ale jednocześnie ograniczenie nadmiernej opresyjności obecnych rozwiązań oraz wzmocnienie prawa nauczycieli i ochrona dobra dziecka.
Jakie zmiany mają zostać wprowadzone?
Resort chce wprowadzić wiele rozwiązań, które mają skrócić czas trwania postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych. Rzecznik dyscyplinarny miałby obowiązek wszczęcia postępowania wyjaśniającego w ciągu 7 dni od otrzymania polecenia organu. Określone zostałyby również terminy rozpraw przed komisjami dyscyplinarnymi do 2 miesięcy w pierwszej instancji oraz do 5 miesięcy w postępowaniu odwoławczym.
Projekt przewiduje również możliwość łączenia spraw dotyczących kilku nauczycieli i tego samego zdarzenia, przesłuchiwania świadków zdalnie, odczytywania wcześniejszych zeznań świadka w przypadku jego długotrwałej nieobecności, ale także pomijania zeznań świadka, który uporczywie nie stawia się na rozprawy.
Istotną zmianą ma być doprecyzowanie roli psychologa podczas przesłuchania świadka, który nie ukończył 18 lat. Psycholog nie tylko będzie czuwał nad dobrem dziecka, ale również sporządzi opinię dotyczącą przebiegu przesłuchania i wiarygodności zeznań ucznia.
Projekt przewiduje rozwiązania ograniczające możliwość celowego przedłużania postępowań, np. poprzez składanie kolejnych wniosków o wyłączenie członków komisji lub wielokrotne przedstawianie zwolnień lekarskich. W określonych sytuacjach komisja będzie mogła wyznaczyć obrońcę z urzędu i kontynuować postępowanie.
Nowością ma być wymóg posiadania wykształcenia prawniczego przez rzecznika dyscyplinarnego. Według projektodawców ma to zwiększyć profesjonalizm prowadzonych postępowań.
Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie możliwości mediacji. Dyrektor szkoły mógłby skierować sprawę do mediacji, jeżeli charakter sprawy na to pozwala i nie dotyczy ona przestępstwa. Mediacja miałaby być: dobrowolna, prowadzona przez bezstronnego mediatora i ograniczona do 30 dni. Jeżeli strony zawrą ugodę, a czyn nauczyciela będzie miał niewielką wagę, rzecznik dyscyplinarny będzie mógł umorzyć postępowanie wyjaśniające.
Projekt zmienia katalog kar dyscyplinarnych. Planowane jest:
- wprowadzenie kary upomnienia,
- zastąpienie „nagany z ostrzeżeniem” zwykłą naganą,
- wprowadzenie możliwości elastycznego ustalania zakazu pracy w zawodzie nauczyciela od 6 miesięcy do 3 lat.
W sprawach mniejszej wagi komisja będzie mogła orzec karę upomnienia nawet bez rozprawy – na posiedzeniu niejawnym. Nauczyciel zachowa jednak prawo do wniesienia sprzeciwu.
Projekt wzmacnia także gwarancje procesowe nauczycieli. Przed zawieszeniem nauczyciela lub dyrektora szkoły organ będzie zobowiązany wysłuchać jego stanowiska. Nauczyciel uzyska również możliwość odwołania się od decyzji o zmniejszeniu wynagrodzenia w okresie zawieszenia. Doprecyzowano również zasady zwrotu wynagrodzenia w przypadku uniewinnienia lub umorzenia postępowania. Zwrot miałby obejmować nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także dodatki i wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe.
Planowana nowelizacja ma także wzmocnić obowiązki organów nadzoru pedagogicznego. Kurator oświaty będzie zobowiązany zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego o podejrzeniu naruszenia praw i dobra dziecka, jeśli takie informacje uzyska podczas sprawowania nadzoru pedagogicznego.
Dodatkowo nauczyciel, którego dotyczy postępowanie, nie będzie mógł uczestniczyć w przesłuchaniu pełnoletniego ucznia, jeśli uczeń nadal uczęszcza do szkoły, w której zatrudniony jest ten nauczyciel. Rozwiązanie to ma zwiększyć poczucie bezpieczeństwa uczniów podczas składania zeznań.
Projekt zawiera także wiele zmian porządkujących, w tym:
- określenie zasad dostępu do akt sprawy,
- doprecyzowanie terminów zatarcia kar dyscyplinarnych,
- ujednolicenie zasad składania zażaleń,
- ograniczenie liczby obrońców do dwóch,
- uproszczenie danych przekazywanych do rejestru nauczycieli ukaranych dyscyplinarnie.
Po co zmiany?
Aby kompleksowo uporządkować system odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Z jednej strony mają zwiększyć sprawność i skuteczność postępowań, zwłaszcza w sprawach dotyczących naruszenia praw i dobra dziecka, z drugiej strony wzmocnić gwarancje procesowe nauczycieli oraz ograniczyć nadmierną represyjność obecnych rozwiązań. Proponowane regulacje mogą istotnie wpłynąć zarówno na praktykę działania komisji dyscyplinarnych, jak i codzienne funkcjonowanie szkół oraz organów nadzoru pedagogicznego.
Co dalej?
Po udostępnieniu projektu w Rządowym Centrum Legislacji, projekt będzie musiał przejść proces konsultacji społecznych, niemniej jednak jak wynika z informacji opublikowanych na stronach rządowych wynika, że projekt zmian w Prawie oświatowym oraz ustawie o systemie informacji oświatowej może trafić do Sejmu już w IV kwartale 2026 r.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/premier – UPRO9 (dostęp z dnia 27 maja 2026 r.).
Stan prawny na dzień:
- 28-05-2026
