14 nowych rozwiązań w systemie oświaty związanych ze strukturą i organizacją systemu edukacji – co się zmieni?

Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje szereg zmian w przepisach ustawy – Prawo oświatowe (dalej UPO) i nie tylko. Proponowane rozwiązania mają na celu dostosowanie struktury i organizacji systemu edukacji do wyzwań demograficznych oraz potrzeb lokalnych społeczności. Poniżej przedstawiamy kluczowe założenia projektu. Sprawdź.

1. Wykorzystanie niewykorzystywanych przestrzeni szkolnych (nowy przepis w UPO) 

Nowelizacja zakłada możliwość realizowania zadań samorządowych w nieużywanych częściach przedszkoli, szkół. Chodzi o działania z zakresu opieki nad dziećmi do lat 3, polityki senioralnej, ochrony zdrowia czy kultury. Warunkiem jest zachowanie odpowiednich warunków funkcjonowania przedszkola, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

2. Uelastycznienie struktury organizacyjnej szkół podstawowych (zmiany w art. 95 i 89 UPO)

Zmiany w strukturze organizacyjnej szkół podstawowych mają umożliwić tworzenie jednostek obejmujących strukturą organizacyjną tylko klasy I–III, I–IV albo IV–VIII oraz szkoły podstawowej filialnej obejmującej klasy I–III albo I–IV (obecnie w przypadkach uzasadnionych miejscowymi warunkami mogą funkcjonować szkoły podstawowe i szkoły podstawowe filialne obejmujące klasy I–III albo I–IV).

Utworzenie szkoły filialnej, w miejsce innej szkoły podstawowej, będzie następowało w drodze przekształcenia tej szkoły w szkołę filialną podporządkowaną organizacyjnie szkole podstawowej obejmującej strukturą organizacyjną klasy I–VIII albo IV–VIII.

W efekcie w gminie będzie mogła powstać szkoła, w której w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych będą kształcić się głównie uczniowie klas IV–VIII, nauczani przez wykwalifikowanych i zatrudnianych na pełne etaty nauczycieli. Natomiast uczniowie klas I–III nadal będą pobierać naukę w szkole usytuowanej blisko domu rodzinnego.

3. Nauczanie w klasach łączonych – więcej elastyczności (zmiany w art. 96 UPO)

Nowa regulacja będzie dopuszczać łączenie wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych prowadzonych w klasach I, II lub III w sytuacji, w której do szkoły łącznie w klasach I–III uczęszcza nie więcej niż 12 uczniów. To rozwiązanie fakultatywne, które może być alternatywą dla likwidacji małych szkół – o ile porozumieją się nauczyciele, rodzice i samorząd.

4. Nowe zasady tworzenia zespołów szkół (zmiany w art. 91 UPO)

Projekt przewiduje możliwość łączenia tylko szkół podstawowych w zespoły. Ma to poprawić jakość edukacji dzięki wspólnemu zarządzaniu i zatrudnianiu nauczycieli w zespole na pełne etaty (zamiast zatrudniania ich w poszczególnych szkołach na część etatu). Proponuje się również, aby możliwe było połączenie w zespół szkół artystycznych tego samego typu.

5. Świetlica i żywienie – zmiany z myślą o dzieciach (zmiany w art. 105 i 106a UPO)

Szkoły podstawowe liczące do 70 uczniów będą mogły organizować zajęcia świetlicowe także dla dzieci z oddziałów przedszkolnych.

Wprowadzony zostanie obowiązek określenia wzoru wniosku o przyjęcie do świetlicy i wskazanie terminu składania tego wniosku.

Ponadto możliwe będzie także zapewnienie podwieczorku dzieciom korzystającym ze świetlicy.

6. Uporządkowanie przepisów dotyczących obwodów szkolnych (zmiany w art. 39 i 88 UPO)

Obecnie obwód szkoły podstawowej ustala się w jej akcie założycielskim. Obwód tej szkoły jest ustalany także w gminnej uchwale w sprawie planu sieci publicznych szkół podstawowych Po zmianach obwody szkół będą ustalane wyłącznie w tzw. uchwale sieciowej, a nie – jak dotąd – w dwóch aktach prawnych. Zmiana dotyczy wyłącznie nowych uchwał i nie narusza dotychczasowych aktów założycielskich. Ponadto, w sposób jednoznaczny określono możliwość tworzenia innych lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych także w przypadku szkół prowadzonych przez powiat, objętych uchwałą sieciową powiatu.

7. Możliwość przekazania prowadzenia szkoły innej JST (nowy przepis w UPO)

W przypadku likwidacji ostatniej bardzo małej szkoły podstawowej (do 70 uczniów) i złych prognoz demograficznych w 5 kolejnych latach gmina będzie mogła, po uzyskaniu pozytywnej opinii KO, przekazać zadanie prowadzenia szkoły sąsiedniemu samorządowi na podstawie porozumienia. Porozumienie będzie gwarantowało wszystkim uczniom miejsce realizacji obowiązku szkolnego w samorządowej szkole, bezpłatny transport do szkoły obwodowej oraz określi rozliczenia finansowe między JST.

8. Mniej biurokracji w oświacie (zmiany w art. 8, 9, 32, 39, 62 i 91 UPO)

Zmniejszony zostanie zakres uzyskiwania pozytywnych opinii kuratora oświaty (KO) wymaganych przy tworzeniu, przekształcaniu lub łączeniu placówek. W wielu przypadkach opinia KO będzie miała charakter doradczy, a nie wiążący. Skróci to procedury i uprości procesy administracyjne.

9. Zmiany w nadzorze nad zakładaniem placówek publicznych (zmiany w art. 51 UPO)

Kurator oświaty nie będzie już organem odwoławczym w przypadku udzielania zezwoleń na założenie publicznych szkół, przedszkoli, placówek. Funkcję tę przejmie samorządowe kolegium odwoławcze, co wyeliminuje dublowanie kompetencji KO.

10. Ułatwienia przy zmianie organu prowadzącego szkołę (nowy przepis w UPO)

Osoba fizyczna prowadząca szkołę (do 70 uczniów) będzie mogła przekazać ją innej osobie fizycznej lub prawnej w drodze umowy w przypadku przejścia na emeryturę lub rentę – po uzyskaniu zgody JST. Szkoła zachowa status publiczny (ogólnodostępna, bezpłatna) i nie będzie mogła zostać zlikwidowana przez nowy podmiot, a jedynie zwrócona do JST.

Wprowadzone zostaną również zmiany w ustawie o systemie informacji oświatowej i ustawie o finansowaniu zadań oświatowych.

11. Zmiany dla przedszkoli, szkół, placówek niepublicznych (zmiany w art. 14, 168, 169, 172, 173 i 176 UPO)

Proponuje się, aby utworzenie niepublicznego przedszkola, tak jak w przypadku niepublicznej szkoły, wymagało uzyskania pozytywnej opinii KO. Ponadto, doprecyzowano termin składania wniosku o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych oraz obowiązek przedstawienia aktualnych opinii powiatowego inspektora sanitarnego i pozytywnej opinii komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej. Obowiązkowe będzie udowodnienie prawa założyciela szkoły do władania nieruchomością wskazaną jako siedziba szkoły. Doprecyzowano zawartość wniosku o wpis do ewidencji i zaświadczenia o tym wpisie. Obowiązkowe będzie przedkładanie KO, w celu uzyskania stosownej opinii, dokumentacji wskazanej w UPO. Doprecyzowano także przepisy dotyczące obowiązku ponownego uruchomienia procedury legalizacyjnej w przypadku zmiany danych ewidencyjnych.

Ponadto, zaproponowano wprowadzenie:

• obowiązku wykreślenia wpisu do ewidencji, w przypadku niepodjęcia działalności w określonym terminie,
• nowej przesłanki uzasadniającej wykreślenie z ewidencji, w przypadku stwierdzenia, w trybie nadzoru pedagogicznego, że działalność szkoły lub placówki lub organu prowadzącego tę szkołę lub placówkę jest niezgodna z przepisami,
• obowiązku określenia w statucie szkoły adresu jej siedziby oraz adresu innych lokalizacji, a także ustanowienia organu szkoły reprezentującego rodziców uczniów,
• zasady, że skreślenia ucznia szkoły niepublicznej objętego obowiązkiem szkolnym albo obowiązkiem nauki z listy uczniów tej szkoły dokonuje się w drodze decyzji administracyjnej,
• obowiązku uregulowania w statucie szkoły warunków podnoszenia opłat pobieranych od rodziców,
• obowiązku wskazania osoby zastępującej dyrektora szkoły w przypadku jego nieobecności.

12. Nowe zasady dla szkół i oddziałów dwujęzycznych (zmiany w art. 4, 8, 25, 91, 95 i 139 UPO)

Aby zwiększyć dostępność nauki w klasach dwujęzycznych (często nie ma miejsc dla uczniów z innych szkół, bo uczniowie danej szkoły obsadzili wszystkie miejsca) możliwe będzie tworzenie zespołu składającego się z dwujęzycznej szkoły podstawowej (obejmującej tylko klasy VII i VIII) oraz szkoły ponadpodstawowej dwujęzycznej lub z oddziałami dwujęzycznymi. Zmianie ulegną także przepisy rekrutacyjne.

13. Uspołecznienie i uproszczenie procedury likwidacji szkoły (zmiany w art. 89 i dodanie nowych przepisów w UPO)

Zmiany w procedurze likwidacyjnej mają ją skrócić i zwiększyć transparentność.

Tak jak dotychczas, organ stanowiący JST będzie podejmował uchwałę w sprawie zamiaru likwidacji szkoły z końcem danego roku szkolnego i  nadal będzie musiał zapewnić uczniom miejsce w innej szkole oraz zawiadomić KO z półrocznym wyprzedzeniem.

Ponadto, w tym samym terminie JST będzie obowiązana do podania do publicznej wiadomości (Biuletyn Informacji Publicznej, informacja w ogólnodostępnym miejscu w urzędzie i w przeznaczonej do likwidacji szkole):

• uchwały JST o zamiarze likwidacji,
• terminu zebrania z rodzicami uczniów,
• dokumentów stanowiących podstawę podjęcia zamiaru likwidacji szkoły
• opis sposobu wywiązania się przez JST z obowiązku umożliwienia kontynuacji nauki uczniom.

JST będzie obowiązana do przeprowadzenia konsultacji społecznych, których zwieńczeniem będzie zebranie przedstawicieli JST z rodzicami uczniów.

Opinia KO w sprawie likwidacji szkoły prowadzonej przez JST nadal będzie miała charakter wiążący, ale w UPO zostanie doprecyzowane co będzie oceniał KO.

Zmianie ulegnie natomiast proces uzyskiwania ostatecznej opinii KO przez rezygnację z kontrolowania opinii KO przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Na rozstrzygnięcie KO będzie od razu przysługiwała skarga do sądu administracyjnego właściwego dla siedziby KO.

Ponadto, doprecyzowano przepisy związane z likwidacją szkoły podstawowej z oddziałem przedszkolnym i likwidacją innej formy wychowania przedszkolnego.

14. Ustalenie w okresie przejściowym zasad udzielania dotacji „za efekt” w związku ze zmianą sposobu ustalania dochodów JST

Wprowadzone ustawą z 1 października 2024 r. o dochodach JST regulacje nie umożliwiają wypłacenia szkołom niesamorządowym kształcącym dorosłych dotacji, których wysokość ustala się w odniesieniu do części oświatowej subwencji ogólnej (pojęcie to nie funkcjonuje od dnia 1 stycznia 2025 r.). W związku z tym proponuje się wprowadzenie do ustawy o finansowaniu zadań oświatowych regulacji umożliwiających udzielenie dotacji związanych z uzyskaniem świadectwa dojrzałości, dyplomu zawodowego albo certyfikatu kwalifikacji zawodowej uzyskanego po ukończeniu kwalifikacyjnego kursu zawodowego, w przypadku gdy wysokość tej dotacji powinna odnosić się do kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej. Od dnia 1 stycznia 2025 r. wysokość tych dotacji jest uzależniona od przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych.

Wejście w życie zmian

Zgodnie z wykazem prac legislacyjnych Rady Ministrów  projekt zmian ma zostać przyjęty jeszcze w 2025 roku (w III kwartale).