Przemoc rówieśnicza. Szantaże seksualne. Zawstydzanie związane z wyglądem. Samookaleczenia. Wiralowe nagrania bójek uczniów. Niekończące się aktualności. Toksyczne relacje z chatbotami SI. Nastolatki, które nie potrafią odłożyć telefonu.
Rodzice i nauczyciele mają uzasadnione powody do niepokoju w związku z mediami społecznościowymi. Mimo że dzieci i młodzież czerpią z internetu wiele radości, kreatywności i poczucia wspólnoty, zagrożenia wciąż są częste – ostrzegają niektórzy.
W ostatnich latach, wraz z narastającymi obawami o zdrowie psychiczne młodzieży, politycy i działacze edukacyjni szukają sposobów na ograniczenie ryzyka w sieci. Ustawodawcy starają się ograniczyć dostęp młodych ludzi do serwisów społecznościowych. Szkoły wprowadzają zakaz używania telefonów. Instagram, TikTok i Snap wprowadzają nowe zabezpieczenia dla nastolatków. Teraz Australia szykuje się do jeszcze dalej idącego kroku – szeroko zakrojonego zakazu korzystania z mediów społecznościowych przez nastolatków.
Czy takie zakazy mogą naprawdę pomóc? Poniżej wyjaśniam, co wiemy do tej pory.
Co się dzieje?
Młodzi ludzie regularnie zgłaszają negatywne doświadczenia związane z mediami społecznościowymi.
W 2021 roku była pracownica Facebooka ostrzegła kierownictwo firmy, w tym Marka Zuckerberga, że z wewnętrznego badania wynika, iż ponad 20 procent nastolatków w wieku 13–15 lat było ofiarami przemocy na Instagramie – tylko w ciągu poprzedniego tygodnia. Wielu ankietowanych nastolatków zgłaszało również otrzymywanie niepożądane zachowania, natarczywe propozycje.
Od tego czasu Instagram wzmocnił zabezpieczenia dla młodzieży, m.in. uniemożliwiając dorosłym nieznajomym wysyłanie wiadomości do nastolatków, którzy ich nie obserwują. W ubiegłym roku platforma wprowadziła także funkcję automatycznego rozmywania nagich zdjęć w wiadomościach wysyłanych osobom poniżej 18 roku życia.
Jednak badacze i urzędnicy państwowi wskazują na luki w tych zabezpieczeniach. W zeszłym roku w stanie Nowy Meksyk aresztowano trzech mężczyzn podejrzanych o nakłanianie dzieci do kontaktów seksualnych — prokurator generalny stanu poinformował, że mężczyźni kontaktowali się z agentami podszywającymi się pod dzieci na fałszywych kontach na Instagramie i Facebooku.
Jak są reakcje?
Niektórzy politycy i szkoły sięgają po zakazy technologiczne.
Jednym z najbardziej radykalnych jest ten w Australii, gdzie rząd chce trzymać większość dzieci z dala od mediów społecznościowych. Od grudnia kraj ten będzie wymagał od platform takich jak Instagram, TikTok i YouTube podjęcia „rozsądnych kroków”, by uniemożliwić Australijczykom poniżej 16 roku życia zakładanie kont. Jak donosi moja koleżanka Victoria Kim z Sydney, rząd chce również, by aplikacje społecznościowe dezaktywowały istniejące konta ponad miliona młodych Australijczyków.
Australijski zakaz może rozwiązać uporczywy problem. Regulatorzy skarżą się, że sieci społecznościowe umożliwiają milionom dzieci poniżej 13 roku życia zakładanie kont, nie egzekwując własnych ograniczeń wiekowych. UNICEF Australia ostrzega jednak, że zakaz może pozbawić młodzież pozytywnych aspektów mediów społecznościowych, takich jak przyjaźnie, nie rozwiązując jednocześnie prawdziwych problemów. „Media społecznościowe mają wiele dobrych stron – edukację, kontakt z przyjaciółmi” – napisała organizacja w oświadczeniu na swojej stronie internetowej.
Wielka Brytania obrała inne podejście – zamiast zakazów wprowadza większą prywatność i kontrolę czasu spędzanego w aplikacjach. W 2020 roku kraj ten zakazał serwisom społecznościowym i aplikacjom gier używania „technik nakłaniania” skłaniających młodych użytkowników do udostępniania większej ilości danych. Usługi online muszą także automatycznie włączać najwyższe ustawienia prywatności dla osób poniżej 18 roku życia. W 2022 roku Kalifornia uchwaliła podobne prawo, lecz jego wdrożenie zostało tymczasowo zablokowane po pozwie organizacji branżowej NetChoice.
Szkoły również próbują ograniczać rozpraszanie uwagi przez technologię. Obecnie 40 procent krajów zakazuje lub ogranicza używania telefonów przez uczniów, podobnie jak ponad 30 stanów USA i Dystrykt Kolumbii.
Na razie mamy niewiele badań potwierdzających skuteczność takich zakazów. Po przebadaniu ponad 1200 uczniów w 30 szkołach w Anglii naukowcy z Uniwersytetu w Birmingham stwierdzili, że zakaz używania telefonów nie poprawił samopoczucia psychicznego uczniów.
Wady zakazów
Całkowite zakazy technologiczne to toporne narzędzie. Mogą utrudnić wielu młodym ludziom korzystanie z mediów społecznościowych, ale często nie zmieniają samych funkcji aplikacji, które budzą największy niepokój rodziców.
Wiele popularnych aplikacji wykorzystuje potężne techniki „hakowania uwagi” (metody, które mają na celu przyciągnięcie i utrzymanie uwagi użytkownika w celu nakłonienia go do wykonania określonej akcji), które mogą uzależniać młodych użytkowników – mówi Julia Powles, australijska badaczka i dyrektorka Instytutu Technologii, Prawa i Polityki na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Jak zauważa, mechanizmy te utrzymują użytkowników online dłużej, przynosząc firmom większe zyski z reklam.
„Przyczyną problemu jest motywacja finansowa, która napędza te platformy” – powiedziała Powles. „To prowadzi do manipulacyjnych praktyk” – dodała – „a te mogą być wykorzystywane przez szkodliwe branże, takie jak hazardowa czy oferujące niezdrową żywność.”
Jej zdaniem ustawodawcy mogą nie dostrzegać sedna sprawy. Jak zauważyła, nowy australijski zakaz korzystania z mediów społecznościowych nakazuje firmom kompletne zignorowanie zarówno emitowane przez nie reklamy, jak i przychody z nich pochodzące.
Jeśli ma rację, zakazy technologiczne mogą jedynie leczyć objawy – nie rozwiązując rzeczywistych przyczyn zagrożeń, na jakie narażone są dzieci i nastolatki w internecie.
Tekst jest tłumaczeniem artykułu z The New York Times, autorstwa Natashy Singer
Australia stała się pierwszym krajem na świecie, który wprowadził ograniczenie wiekowe dla użytkowników mediów społecznościowych. Przepisy przyjęto jeszcze w ubiegłym roku – weszły one w życie 10 października. Od grudnia podobne regulacje, obejmujące osoby poniżej 15. roku życia, zaczną obowiązywać w Grecji, natomiast w Danii trwają prace nad wdrożeniem tego typu przepisów.
Materiał:
-
Banning Social Media, Natasha Singer, The New York Tomes, 9 listopada 2025
Stan prawny na dzień:
- 9-11-2025
