Nowelizacja ustawy dotyczącej jawności umów w sektorze finansów publicznych jest już na finiszu procesu legislacyjnego. Po przyjęciu przez Sejm poprawek Senatu dokument trafił do podpisu Prezydenta. Ustawa wprowadza już dawno zapowiadany Centralny Rejestr Umów (CRU) – system, który ma zwiększyć transparentność wydatkowania publicznych pieniędzy.
CRU – co to jest, kogo i jakie kwoty obejmie?
Centralny Rejestr Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (CRU JSFP) to ogólnopolska baza, w której publikowane będą informacje o umowach zawieranych przez wszystkie instytucje publiczne – od ministerstw i urzędów centralnych, po urzędy gmin, szkoły, instytucje kultury czy szpitale.
Nowelizacja nakłada na kierowników tych jednostek obowiązek ujawniania danych o każdej umowie spełniającej kryteria określone ustawą.
Najważniejsza zmiana, którą wprowadził Senat i którą Sejm ostatecznie zaakceptował, dotyczy likwidacji limitu wartości umowy. Oznacza to, że w CRU trafią wszystkie umowy, niezależnie od tego, czy opiewają na 1 zł, czy miliony złotych.
Jakie informacje będą publikowane?
Według nowych przepisów każda jednostka publiczna będzie musiała zamieścić w CRU m.in.:
- numer i datę zawarcia umowy,
- okres jej obowiązywania,
- oznaczenie stron,
- precyzyjny przedmiot umowy – po senackiej poprawce nie mogą to być ogólne opisy,
- wartość umowy,
- źródło finansowania,
- podstawę prawną ewentualnego utajnienia informacji.
Rejestr będzie jawny i dostępny online, prowadzony w systemie teleinformatycznym zapewnianym przez Ministerstwo Finansów.
Wyjątki od jawności
Ustawa przewiduje katalog sytuacji, w których informacje nie będą publikowane – m.in. umowy związane z działalnością służb specjalnych, obronnością, bezpieczeństwem infrastruktury krytycznej czy czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi. Wyłączone są również umowy, których ujawnienie naruszałoby przepisy o ochronie informacji niejawnych lub naruszałoby tajemnice ustawowo chronione.
Od kiedy CRU zacznie obowiązywać?
Nowelizacja wprowadza dwa kluczowe terminy:
-
1 kwietnia 2026 r. – od tego dnia jednostki sektora finansów publicznych będą mogły składać wnioski o założenie kont w systemie CRU. To ma umożliwić wcześniejsze przetestowanie jego działania.
-
1 lipca 2026 r. – od tego dnia obowiązuje większość przepisów, a wszystkie nowe umowy będą musiały być ujawniane w CRU.
Tym samym rejestr ruszy pół roku wcześniej, niż przewidywała pierwotna propozycja rządu.
Co dalej?
Po zaakceptowaniu poprawek przez Sejm ustawa trafiła teraz do prezydenta. Jeżeli zostanie podpisana, publikacja umów w CRU stanie się obowiązkowa w całym sektorze publicznym już od połowy 2026 r.
Nowe przepisy oznaczają największą od lat reformę jawności życia publicznego i mogą realnie wzmocnić przejrzystość gospodarowania środkami publicznymi w Polsce.
Materiał:
Stan prawny na dzień:
- 11-12-2025
