Może na początek przyjrzyjmy się, jak edukacja przyrodnicza ujęta jest w podstawie programowej dla przedszkoli. W tym zakresie jednym z zadań przedszkola jest:
„Tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej dziecko przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających poznanie wartości oraz norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego, adekwatnych do etapu rozwoju dziecka.”
Kwestie przyrodnicze zostały także wyszczególnione w ramach osiągnięć dziecka na koniec wychowania przedszkolnego zarówno w odniesieniu do emocjonalnego, jak i poznawczego obszaru jego rozwoju. Na poziomie emocjonalnym dzieci dostrzegają wartość otoczenia przyrodniczego jako źródła satysfakcji estetycznej. Dostrzegają także, że zwierzęta mają zdolność odczuwania, w związku z tym przejawiają w stosunku do nich życzliwość i troskę.
Z kolei na poziomie poznawczym, przedszkolaki gotowe do podjęcia nauki w szkole, posługują się pojęciami dotyczącymi zjawisk przyrodniczych (np. tęcza, deszcz, burza, opadanie liści
z drzew, sezonowa wędrówka ptaków, kwitnienie drzew, zamarzanie wody), dotyczącymi życia zwierząt, roślin, ludzi w środowisku przyrodniczym, czy korzystania z dóbr przyrody, np. grzybów, owoców, ziół.
Sposobów i pomysłów na realizację założonych wyżej celów jest co najmniej tyle ile przedszkoli. Przybliżanie dzieciom zagadnień przyrodniczych może także różnić się w poszczególnych grupach lub jednostkach, chociażby ze względu na wiek odbiorców czy pomysłowość wychowawców. Niezależnie od tego celem nadrzędnym edukacji przyrodniczej w przedszkolu powinno być stałe ukierunkowywanie ogromnych pokładów wrażliwości i ciekawości, jakimi dysponują przedszkolaki, na świat przyrody zarówno ożywionej, jak i nieożywionej. W moim odczuciu nie ma chyba bardziej wdzięcznego i zainteresowanego światem odbiorcy niż przedszkolak. Dlatego właśnie etap edukacji przedszkolnej jest idealny do rozpoczęcia budowy i rozwijania postaw pro-ekologicznych i pro-przyrodniczych, które będą odpowiadać na potrzeby społeczeństwa przyszłości.
Jakie zatem powinno być społeczeństwo przyszłości?
Przede wszystkim świadome, że jest częścią przyrody i że nasz ogólny dobrostan zależy od tego, w jakim stopniu o tę przyrodę dbamy. To społeczeństwo, które jest świadome, że nie da się w niepohamowany sposób korzystać z zasobów przyrodniczych. To społeczeństwo, które widzi w otaczającej przyrodzie wartość samą w sobie, z całą jej fascynującą złożonością.
Te postawy z powodzeniem można kształtować u przedszkolaków, korzystając z tak wspaniałego narzędzia jak wyżej wspomniana ciekawość. Dlaczego to ciekawość jest tak ważna? Bo kiedy jesteśmy czegoś ciekawi, niewiele miejsca zostaje na lęk, uprzedzenia czy chciwość, a więc te cechy, które dzisiaj w głównej mierze odpowiadają za dewastację ekosystemów i wymieranie roślin i zwierząt.
Budowanie tych postaw u dzieci może mieć miejsce w trakcie zajęć w sali przedszkolnej.
Z moich obserwacji, jako mamy przedszkolaka, wynika, że wówczas wykorzystywane są różne kanały przekazu wiedzy – od odpowiedniej literatury, poprzez zabawy tematyczne, do prac plastycznych. Z kolei u nas, w warunkach domowych, istotną rolę edukacyjną pełnią podcasty adresowane do dzieci, których autorzy w bardzo ciekawy i przystępny sposób opowiadają o przyrodzie. Ulubionym stał się podcast pt. Dzikoprzygody – podcast o naturze, którego moje dzieci słuchały i nadal słuchają zawsze z ogromnym zainteresowaniem. Tego typu forma przekazu rzetelnej i aktualnej wiedzy mogłaby być również wykorzystywana w przedszkolu np. podczas poobiedniego odpoczynku, zwłaszcza że pojedyncze odcinki takiego podcastu są krótkie (nie przekraczają 15 minut), więc dzieci na pewno nie zdążą się nimi znudzić. Na naszych domowych półkach stoją także gry planszowe – jak Ekosystem czy Dżungla – które przekazują wiedzę o świecie przyrody w atrakcyjnej, pełnej kolorów i kształtów formie. Pomocy dydaktycznych w tym procesie więc nie brakuje.
Biorąc jednak pod uwagę to, że dzieciaki najchętniej uczą się i zapamiętują przez doświadczanie i obserwację, najlepiej jest stworzyć im ku temu sposobność np. planując wycieczki do pobliskiego parku w celu obserwacji roślin i zwierząt. Świetnym pomysłem jest także organizowanie w przedszkolu warsztatów przyrodniczych, a także warsztatów wyjazdowych np. do lasu, lokalnych centrów edukacji przyrodniczej, ogrodu botanicznego itp. Wiele z tego typu działań odbywa się w przedszkolach w ramach ogólnopolskich projektów edukacyjnych. W trakcie takich spotkań dzieci bardzo często mają okazję bezpośrednio obcować ze światem przyrody, a co najważniejsze, takie zajęcia na długo zapadają w pamięć. W efekcie dzieci nie tylko błyskawicznie przyswajają wiedzę, która jest im przekazywana podczas takich warsztatów, ale bardzo chętnie dzielą się nią z otoczeniem, wprawiając tym w zdumienie swoich opiekunów.
Podsumowując, edukacja przedszkolna, która umożliwia dzieciom poznawanie świata przyrody, która wzmacnia ich wrażliwość i ciekawość w tym obszarze, jest niezbędna do kształtowania odpowiedzialnych postaw społecznych. Tym bardziej, że nie zawsze takie postawy są promowane w najbliższym otoczeniu dziecka.
Wykorzystane źródła:
Podstawa programowa dla przedszkoli. https://podstawaprogramowa.pl/Przedszkole
