Czy nauczyciel może użyć siły fizycznej rozdzielając bijących się uczniów?

PYTANIE: Czy nauczyciel może użyć siły fizycznej rozdzielając bijących się uczniów?

ODPOWIEDŹ:

Tak – nauczyciel może użyć siły fizycznej, ale tylko w określonych sytuacjach i pod pewnymi warunkami, które wynikają z przepisów prawa.

Sytuacja, w której dochodzi do bójki między uczniami, jest niezwykle stresująca zarówno dla poszkodowanych, jak i dla nauczycieli. W obliczu agresji i potencjalnego zagrożenia zdrowia uczniów, naturalnym odruchem jest interwencja. Jednakże, pytanie o to, czy nauczyciel ma prawo użyć siły fizycznej w celu rozdzielenia bijących się uczniów, budzi wiele wątpliwości natury prawnej i etycznej. Czy argumenty słowne są jedynym dopuszczalnym narzędziem? Kiedy przekroczenie granicy staje się naruszeniem prawa?

Podstawowym obowiązkiem nauczyciela jest zapewnienie bezpieczeństwa uczniom podczas zajęć organizowanych przez szkołę. Wynika to wprost z art. 6 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, który stanowi, że szkoła jest obowiązana zapewnić uczniom bezpieczeństwo i ochronę zdrowia. Ten ogólny obowiązek implikuje konieczność podejmowania działań mających na celu zapobieganie sytuacjom zagrażającym zdrowiu i życiu uczniów, a w przypadku ich wystąpienia – reagowanie w sposób adekwatny i proporcjonalny do zagrożenia.

Zgodnie z obowiązującym prawem, nauczyciel ma prawo do podjęcia działań fizycznych, jeśli są one konieczne do zapewnienia bezpieczeństwa uczniom lub innym osobom na terenie szkoły, a środki słowne i wychowawcze okazały się nieskuteczne.

To oznacza, że jeśli np. dwóch uczniów wdaje się w bójkę i nie reaguje na polecenia nauczyciela, ten ma prawo fizycznie rozdzielić uczniów, by nie dopuścić do dalszego zagrożenia zdrowia czy życia.

Podstawy prawne dopuszczalności użycia siły fizycznej w obronie koniecznej i stanie wyższej konieczności Podstawą prawną dopuszczającą użycie siły fizycznej w opisanej sytuacji mogą być przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące działania w obronie koniecznej (art. 423) oraz działania w stanie wyższej konieczności (art. 424).

obrona konieczna (art. 423 KC): "Nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, kto działał w obronie koniecznej, odpierając bezprawny i bezpośredni zamach na jakiekolwiek dobro własne lub innej osoby." Bójka między uczniami stanowi bezprawny i bezpośredni zamach na ich zdrowie i bezpieczeństwo. Nauczyciel, interweniując w celu przerwania bójki, działa w obronie koniecznej, chroniąc zdrowie uczniów. Użyta siła musi być jednak współmierna do zagrożenia. Stan wyższej konieczności (art. 424 KC): "Kto zniszczył lub uszkodził cudzą rzecz albo zranił lub zabił cudze zwierzę w celu odwrócenia od siebie lub od innej osoby grożącego bezpośrednio niebezpieczeństwa, jeżeli niebezpieczeństwa tego nie można było inaczej uniknąć, a poświęcone dobro było oczywiście mniej wartościowe od dobra ratowanego, nie ponosi odpowiedzialności za wynikłą stąd szkodę." Choć przepis ten dotyczy głównie szkód majątkowych lub na zwierzętach, można go analogicznie odnieść do sytuacji, w której minimalne naruszenie nietykalności cielesnej jednego z uczniów (np. poprzez przytrzymanie) jest konieczne do ochrony zdrowia lub życia innego ucznia. Swoje do powiedzenia w tej sprawie ma też Kodeks karny.

art. 25 §1 Kodeksu karnego – obrona konieczna: “Nie popełnia przestępstwa, kto odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.”

art. 26 §1 Kodeksu karnego – s tan wyższej konieczności: “Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć.”

Obie te regulacje mogą chronić nauczyciela, który działał w sytuacji nagłego zagrożenia, np. rozdzielając bójkę uczniów.

Użycie siły fizycznej jako ostateczność – zasada proporcjonalności W sytuacji, gdy argumenty słowne i inne metody deeskalacji konfliktu zawiodły, a istnieje realne i bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia bijących się uczniów, prawo dopuszcza użycie przez nauczyciela niezbędnej siły fizycznej w celu przerwania bójki i zapewnienia bezpieczeństwa. Jednakże, użycie siły musi spełniać zasadę proporcjonalności, co oznacza, że zastosowane środki muszą być adekwatne do stopnia zagrożenia i niezbędne do jego zażegnania.

Oznacza to, że nauczyciel powinien:

Ocenić sytuację: Zanim podejmie jakiekolwiek działania fizyczne, powinien spróbować ocenić stopień agresji, potencjalne zagrożenie i możliwości interwencji słownej. Wykorzystać inne metody: W pierwszej kolejności powinien próbować uspokoić uczniów, odciągnąć ich uwagę, wydać stanowcze polecenia przerwania bójki. Użyć minimalnej niezbędnej siły: Jeśli interwencja fizyczna jest konieczna, nauczyciel powinien użyć jedynie takiej siły, jaka jest niezbędna do przerwania bójki i rozdzielenia uczniów. Nie może to być działanie odwetowe, karzące ani powodujące niepotrzebny ból lub obrażenia. Działać w celu ochrony: Celem interwencji fizycznej musi być wyłącznie ochrona uczniów przed zagrożeniem, a nie wymierzanie sprawiedliwości. Zakończyć interwencję natychmiast po ustaniu zagrożenia: Gdy uczniowie zostaną rozdzieleni i sytuacja będzie opanowana, nauczyciel powinien natychmiast zaprzestać użycia siły fizycznej. Nauczycielowi kategorycznie nie wolno stosować siły fizycznej w celach wychowawczych, karzących, odwetowych lub z powodu frustracji. Jakiekolwiek działania naruszające nietykalność cielesną ucznia, które nie są absolutnie niezbędne do natychmiastowego zażegnania bezpośredniego zagrożenia, są niedopuszczalne i mogą stanowić naruszenie prawa.

Interwencja nauczyciela powinna być zawsze spokojna, opanowana i ukierunkowana wyłącznie na zapewnienie bezpieczeństwa. Po opanowaniu sytuacji, nauczyciel powinien niezwłocznie powiadomić o zdarzeniu dyrekcję szkoły, a w razie potrzeby – rodziców uczniów biorących udział w bójce. Należy również sporządzić notatkę służbową opisującą przebieg zdarzenia i podjęte działania.

Wnioski Użycie siły przez nauczyciela w sytuacji bójki uczniów nie jest zakazane, a wręcz może być obowiązkiem, jeśli zagrożone jest zdrowie lub życie uczniów. Kluczem jest jednak działanie zgodne z prawem, odpowiedzialne i proporcjonalne. W razie sporu nauczyciel może powołać się na zapisy Prawa oświatowego oraz Kodeksu karnego, które go chronią – jeśli działał w ramach obrony koniecznej lub stanu wyższej konieczności.

Podsumowując, nauczyciel ma prawo, a nawet obowiązek, interweniować w sytuacji bójki między uczniami, gdy argumenty słowne zawiodły i istnieje realne zagrożenie zdrowia lub życia. W takiej sytuacji dopuszczalne jest użycie niezbędnej i proporcjonalnej siły fizycznej w celu przerwania bójki i zapewnienia bezpieczeństwa. Podstawą prawną dla takiego działania mogą być przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące obrony koniecznej i stanu wyższej konieczności oraz przepisy prawa oświatowego.

Jednakże, użycie siły fizycznej musi być traktowane jako ostateczność i podlega ścisłym ograniczeniom. Nauczyciel nie może stosować siły w celach wychowawczych, karzących lub odwetowych. Jego działania muszą być ukierunkowane wyłącznie na ochronę uczniów przed bezpośrednim zagrożeniem.

Podstawa prawna: art. 6 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.). Stan prawny na dzień: 13-04-2025

Opiniowanie zmian w arkuszu organizacyjnym

Nowa definicja w kwalifikacjach nauczycieli – projekt rozporządzenia uwzględnia ścieżki kształcenia sprzed 2019 roku

Podobne artykuły

Ubiór uczniów – stan obecny i planowane zmiany

Wyjście ucznia do toalety – jak to rozwiązać? Przykładowe zapisy do statutu

Rodzic pod wpływem alkoholu i odbiór dziecka ze szkoły

Kara porządkowa dla nauczyciela — kiedy i za co można ją nałożyć?

Zatarcie kary porządkowej

Nowa definicja w kwalifikacjach nauczycieli – projekt rozporządzenia uwzględnia ścieżki kształcenia sprzed 2019 roku

Wspólne kategorie

Wspólne kategorie

Info

Najnowszy artykuły

Nasz Partner

Witamy!

Stwórz nowe konto!

Odzyskaj hasło

Czy na pewno chcesz odblokować ten post?

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?

Czy nauczyciel może użyć siły fizycznej rozdzielając bijących się uczniów?

Subskrybuj

Subskrybuj

Kup pojedynczy artykuł

Opiniowanie zmian w arkuszu organizacyjnym

Nowa definicja w kwalifikacjach nauczycieli – projekt rozporządzenia uwzględnia ścieżki kształcenia sprzed 2019 roku

Podobne artykuły

Ubiór uczniów – stan obecny i planowane zmiany

Wyjście ucznia do toalety – jak to rozwiązać? Przykładowe zapisy do statutu

Rodzic pod wpływem alkoholu i odbiór dziecka ze szkoły

Kara porządkowa dla nauczyciela — kiedy i za co można ją nałożyć?

Zatarcie kary porządkowej

Nowa definicja w kwalifikacjach nauczycieli – projekt rozporządzenia uwzględnia ścieżki kształcenia sprzed 2019 roku

Wspólne kategorie

Szukaj wg fraz

Wspólne kategorie

Info

Najnowszy artykuły

Nasz Partner

Witamy!

Stwórz nowe konto!

Odzyskaj hasło

Czy na pewno chcesz odblokować ten post?

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?