Nowe propozycje zmian w prawie oświatowym poruszają tematy bliskie codzienności uczniów, rodziców i nauczycieli – system kar, sposób usprawiedliwiania nieobecności oraz granice obowiązku szkolnego. Sprawdź, co może się zmienić i dlaczego warto śledzić ten projekt!
W ramach projektowanych zmian do ustawy – Prawo oświatowe (typ dokumentu: D – pozostałe projekty – wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów), pojawiły się istotne propozycje dotyczące systemu kar dla uczniów, sposobu usprawiedliwiania nieobecności oraz redefinicji progu nieusprawiedliwionych nieobecności. To ważne zagadnienia, których uregulowanie na poziomie ustawowym może wpłynąć na jakość edukacji i respektowanie praw ucznia.
Kary dla uczniów – pora na jednolite zasady
Zgodnie z obowiązującym art. 98 ust. 1 pkt 19 ustawy – Prawo oświatowe, to statuty szkół i placówek określają katalog kar dla uczniów oraz procedurę ich wymierzania. Zdaniem projektodawcy, takie rozwiązanie prowadzi do nieefektywności systemowej. Szkoły wprowadzają bowiem kary, które mogą naruszać fundamentalne prawa ucznia – w tym prawo do nauki. Przykładem jest nakaz opuszczenia sali lekcyjnej, który odcina ucznia od dostępu do edukacji. Proponowane zmiany zakładają przeniesienie regulacji dotyczących kar i procedur ich stosowania na poziom ustawowy. Ma to nie tylko zapewnić jednolitość, ale także dostosować przepisy do standardów konstytucyjnych. Dla porównania – w szkolnictwie wyższym zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów są określane wprost w ustawie.
W propozycji, w sytuacji, gdy niewystarczające okażą się „zwykłe” środki oddziaływania wychowawczego, znalazł się następujący katalog kar dla uczniów:
1) upomnienie pisemne;
2) nagana pisemna;
3) nagana pisemna z ostrzeżeniem polegająca na wskazaniu, że w razie popełnienia kolejnego deliktu zostaną wymierzone kary z pkt 4 lub 5;
4) w przypadku uczniów objętych obowiązkiem szkolnym – zwrócenie się z wnioskiem o przeniesienie do innej szkoły (z zastrzeżeniem szkół artystycznych, z których może, zgodnie z art. 68 ust. 3a ustawy – Prawo oświatowe, dojść do skreślenia z listy uczniów osoby objętej obowiązkiem szkolnym);
5) w przypadku uczniów nieobjętych obowiązkiem szkolnym – skreślenie z listy uczniów.
Ponadto na poziom ustawy zostanie przeniesiona procedura nakładania kary i odwołania od niej.
Nieobecności uczniów – czas na jasne przepisy
Obecne prawo nie reguluje szczegółowo procedury usprawiedliwiania nieobecności ucznia – ustawa jedynie ogólnikowo stwierdza, że to obowiązek ucznia. W praktyce rodzi to szereg problemów: nie wiadomo, kto może skutecznie usprawiedliwić nieobecność – rodzic, pełnoletni uczeń czy może tylko lekarz? Taka nieprecyzyjność prowadzi do trudności interpretacyjnych i nierównych standardów stosowanych przez szkoły. Wprowadzenie jasnych, ustawowych zasad dotyczących usprawiedliwień mogłoby ograniczyć dowolność interpretacyjną i zwiększyć zrozumienie obowiązków zarówno przez uczniów, jak i przez nauczycieli.
Czy 50% to wciąż właściwy próg?
Aktualny próg 50% nieusprawiedliwionych nieobecności jako granica klasyfikacyjna budzi poważne wątpliwości. Projektodawca wskazuje, że tak wysoki próg sprzyja narastaniu zaległości edukacyjnych, co może prowadzić do trwałych luk w wiedzy. Zależność pomiędzy poszczególnymi etapami nauki (szczególnie w takich przedmiotach jak matematyka) wymaga ciągłości i systematyczności. Każda luka może skutkować problemami w dalszej edukacji.
I tak poprzez niespełnianie obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki będziemy rozumieć albo nieusprawiedliwioną nieobecność na co najmniej 50% dni zajęć w okresie jednego miesiąca, albo na co najmniej 25% dni zajęć w okresie całego roku szkolnego.
Zmiana granicy z 50% na 25% nieusprawiedliwionych nieobecności nastąpi też w przypadku klasyfikowania ucznia. Według proponowanej zmiany nieklasyfikowanie ucznia z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych będzie miało miejsce w przypadku przekroczenia progu 25% nieobecności nieusprawiedliwionej (bez możliwości zdawania egzaminu klasyfikacyjnego – art. 44k ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty zostanie uchylony) oraz będzie mogło nastąpić – jak dotychczas – jeżeli brak jest podstaw do ustalenia śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej, tyle że powodem braku tych podstaw ma być nieobecność (w sumie) ucznia przekraczająca 25% (zamiast, jak dotychczas 50%) czasu przeznaczonego na te zajęcia w okresie, za który przeprowadzana jest klasyfikacja. W drugim przypadku uczeń będzie mógł zdawać, tak jak dotychczas, egzamin klasyfikacyjny w przypadku nieobecności usprawiedliwionej.
Podsumowanie
Proponowane zmiany mają na celu uporządkowanie i ujednolicenie kwestii fundamentalnych z punktu widzenia organizacji życia szkolnego: systemu kar, zasad usprawiedliwiania nieobecności i progów klasyfikacyjnych. Wszystkie te elementy wpływają bezpośrednio na jakość nauczania, równy dostęp do edukacji oraz przestrzeganie praw uczniowskich.
To kolejny obszar, w którym warto śledzić rozwój prac legislacyjnych – ich efekt może zmienić codzienność polskich szkół.
Materiał:
Stan prawny na dzień:
- 4-05-2025
