Godziny nadliczbowe nauczycieli – dylematy – oświatowo.pl

W ostatnich tygodniach, za sprawą wyroków sądów administracyjnych, powrócił temat godzin nadliczbowych dla nauczycieli. Nie ulega wątpliwości, że praca ponad wyznaczony wymiar zatrudnienia musi być wynagradzana i nie powinno to podlegać dyskusji. Nim jednak dojdzie do wypracowania rzetelnego systemu rozliczania czasu pracy nauczycieli warto byłoby odpowiedzieć sobie na kilka pytań, które mogą nasunąć się przy bliższym zapoznaniu się z tym zagadnieniem.

Czas pracy nauczycieli regulują przepisy art. 42 ustawy Karta Nauczyciela. Wynika z nich, że czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. W ramach tego czasu pracy oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:

1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7. W tym zakresie nauczyciel jest obowiązany uczestniczyć w przeprowadzaniu części ustnej egzaminu maturalnego oraz zajęcia na kwalifikacyjnych kursach zawodowych

2) inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów. W ramach tych zajęć nauczyciel jest obowiązany uczestniczyć w przeprowadzaniu odpowiednio: egzaminu ósmoklasisty, egzaminu zawodowego, egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie i egzaminu maturalnego - z wyjątkiem części ustnej. Do tej grupy zajęć nie zaliczają się jednak zajęcia świetlicowe oraz zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ponadto w ramach tych czynności nauczyciel jest obowiązany do dostępności w szkole w wymiarze 1 godziny tygodniowo, a w przypadku nauczyciela zatrudnionego w wymiarze niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć - w wymiarze 1 godziny w ciągu 2 tygodni, w trakcie której, odpowiednio do potrzeb, prowadzi konsultacje dla uczniów, wychowanków lub ich rodziców.

3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. To w ramach tych godzin nauczyciele teoretycznych przedmiotów zawodowych i nauczyciele praktycznej nauki zawodu, zatrudnieni w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe oraz placówkach kształcenia ustawicznego i centrach kształcenia zawodowego odbywają szkolenia branżowe.

Wszystkie wymienione wyżej zajęcia mają odbywać się w ramach 40 godzin pracy w tygodniu. Może jednak zdarzyć się i tak, że nauczyciel w ciągu tygodnia przepracuje więcej niż 40 godzin. W takiej sytuacji mamy do czynienia z godzinami nadliczbowymi, których nie można mylić z godzinami ponadwymiarowymi. Godziny ponadwymiarowe to godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych, które nauczyciel realizuje ponad wymiar określony w art. 42 ust. 3 KN. Powszechnie wiadomo, że nie może on być wyższy niż 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć (art. 35 ust. 1 KN). Przepisy Karty Nauczyciela nie zawierają jednak żadnych regulacji dotyczących godzin nadliczbowych. W tej sytuacji należy skorzystać z przepisu art. 91c ust. 1 cytowanej ustawy, który stanowi, że w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych przepisami ustawy, mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy. Wynika z nich m.in. że tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym, a liczba godzin nadliczbowych nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym (art. 131 § 1 oraz art. 151 § 3 KP). Pracy w godzinach nadliczbowych poświęcony jest rozdział V Kodeksu Pracy.

Nie ulega wątpliwości, że wprowadzenie do obiegu szkolnego systemu wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe wymusi konieczność szczegółowego ewidencjonowania ich czasu pracy. W tym miejscu rodzi się już pierwsze pytanie - czy rzeczony system będzie dotyczył obligatoryjnie wszystkich nauczycieli, czy tylko ubiegających się o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe? Podejmowane jakiś czas temu próby rozliczania nauczycieli z 40 godzinnego czasu pracy nie przyjęły się jednak. Jeden z zrzeszających nauczycieli związków zawodowych zamieścił na swojej stronie internetowej przykładowe wezwanie do zapłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. W materiale tym interesujący jest proponowany katalog zajęć i czynności wykonywanych przez nauczyciela, które należy brać pod uwagę przy ustaleniu czy doszło do pracy w godzinach nadliczbowych. Podstawową pozycją są rzecz jasna zajęcie dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami albo na ich rzecz. Trzeba jednak pamiętać, że nie zawsze godzina lekcyjna 45 minut. Z treści rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli wynika, że w uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć edukacyjnych w czasie nie krótszym niż 30 i nie dłuższym niż 60 minut, zachowując ogólny tygodniowy czas trwania zajęć edukacyjnych ustalony w tygodniowym rozkładzie zajęć. Godzina zajęć opiekuńczych i wychowawczych w internacie oraz godzina zajęć rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych trwają 60 minut (§ 8 ust. 6, § 9 ust. 1 i § 10 ust. 3). W tym przypadku wskazana będzie duża ostrożność w obliczeniach. Kolejną kwestią wymagającą wyjaśnienia jest uwzględnienie w proponowanym rozliczeniu czasu pracy czynności związanych z funkcją wychowawcy oddziału: zebrania z rodzicami i prowadzenie korespondencji mailowej z rodzicami uczniów. Listę można uzupełnić o czas poświęcony na prowadzenie dokumentacji związanej z funkcją wychowawcy. Pewna wątpliwość co do zasadności uwzględniania w rozliczeniu czasu pracy pod kątem ustalenia czy doszło do pracy w godzinach nadliczbowych ww. czynności związana jest z tym, że art. 34a KN stanowi, że nauczycielowi, któremu powierzono sprawowanie funkcji wychowawcy klasy, przysługuje dodatek funkcyjny z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, a minimalna wysokość tego dodatku wynosi 300 zł. Wynika z tego, że czynności związane wychowawstwem podlegają odrębnemu wynagrodzeniu. Kolejną kwestią wymagającą zastanowienia się nad nią są czynności nauczycieli związane z przygotowywaniem się do zajęć i sprawdzaniem prac uczniów. Czy czas poświęcony na wykonywanie tych czynności może być ustalany dowolnie przez każdego nauczyciela? Praca taka, w dzisiejszych realiach polskiej szkoły, wykonywania jest w domu, a więc poza miejscem pracy i bez nadzoru przełożonego. Z przepisu art. 22 § 1 Kodeksu Pracy wynika, że przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Przyjęcie całkowitej swobody w ustalaniu wymiaru czasu przeznaczonego na wykonanie ww. zadań prowadziłoby w istocie do sytuacji, w której nauczyciel sam decydowałby o liczbie przepracowanych godzin nadliczbowych. Nie wydaje się jednak możliwe, by praca w godzinach nadliczbowych mogła być wykonywana bez polecenia dyrektora.

Ostatnią lecz niezwykle istotną sprawą jest czas pracy nauczycieli na wycieczkach szkolnych, zwłaszcza kilkudniowych. Spoczywa na nich obowiązek nieprzerwanej opieki nad powierzonymi ich opiece uczniami. Nie jest w tym przypadku istotne czy pełnią funkcję opiekuna, czy kierownika wycieczki. Nie mogą pozostawić uczniów bez opieki. Przepisy oświatowe milczą jednak na temat czasu pracy nauczycieli wyjeżdżających z uczniami na wycieczkę szkolną. Kodeks pracy, do którego odwołujemy się po raz kolejny w art. 132 § 1 stanowi, że pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, z zastrzeżeniem § 3 oraz art. 136 § 2 i art. 137 (art. 136 i 137 nie mają związku z pracą nauczyciela). Kolejne przepisy Kodeksu stanowią, iż pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego. W przypadkach określonych w art. 132 § 2 (też nie dla nauczycieli) oraz w przypadku zmiany pory wykonywania pracy przez pracownika w związku z jego przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy, tygodniowy nieprzerwany odpoczynek może obejmować mniejszą liczbę godzin, nie może być jednak krótszy niż 24 godziny. Odpoczynek ten powinien przypadać w niedzielę. Niedziela obejmuje 24 kolejne godziny, poczynając od godziny 6:00 w tym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina. W przypadkach dozwolonej pracy w niedzielę odpoczynek, ten może przypadać w innym dniu niż niedziela. Natomiast, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika:

1) wynosi co najmniej 6 godzin – pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut;

2) jest dłuższy niż 9 godzin – pracownik ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut;

3) jest dłuższy niż 16 godzin – pracownik ma prawo do kolejnej przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut.

Przerwy, o których mowa wyżej, wlicza się do czasu pracy.

Biorąc pod uwagę wyżej wymienione normy czasu pracy należałoby się spodziewać określenia czasu pracy nauczycieli opiekujących się uczniami podczas wycieczek szkolnych. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki ich nie zawiera. W § 32 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach można przeczytać, że przy organizacji zajęć, imprez i wycieczek poza terenem szkoły lub placówki liczbę opiekunów oraz sposób zorganizowania opieki ustala się, uwzględniając wiek, stopień rozwoju psychofizycznego, stan zdrowia i ewentualną niepełnosprawność osób powierzonych opiece szkoły lub placówki, a także specyfikę zajęć, imprez i wycieczek oraz warunki, w jakich będą się one odbywać. Kryteria te uwzględnia się również przy ustalaniu programu zajęć, imprez i wycieczek. Z przywołanych przepisów nie wynika jednak ile godzin w ciągu doby ma obowiązek przepracować opiekujący się uczniami na szkolnej wycieczce.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 986 z późn. zm.), ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 277), rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z 2018 r. poz. 1055), rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1604 z późn. zm.). Stan prawny na dzień: 9-04-2025

Godziny nadliczbowe nauczycieli – dylematy

Czy rodzice muszą informować szkołę o alergiach pokarmowych dziecka?

Obecność mediów w szkole – podstawy prawne, zgody i obowiązki placówki

Podobne artykuły

Jak rozróżnić godziny nadliczbowe od godzin ponadwymiarowych? Wyjaśnienia PIP

Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe nauczycieli – uchwała 7 sędziów SN z 26 lutego 2025 r.

Dodatkowe godziny w arkuszu a minimalne wynagrodzenie za pracę

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe a wycieczka

Obecność mediów w szkole – podstawy prawne, zgody i obowiązki placówki

Wspólne kategorie

Wspólne kategorie

Info

Najnowszy artykuły

Nasz Partner

Witamy!

Stwórz nowe konto!

Odzyskaj hasło

Czy na pewno chcesz odblokować ten post?

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?

Godziny nadliczbowe nauczycieli – dylematy

Subskrybuj

Subskrybuj

Kup pojedynczy artykuł

Czy rodzice muszą informować szkołę o alergiach pokarmowych dziecka?

Obecność mediów w szkole – podstawy prawne, zgody i obowiązki placówki

Podobne artykuły

Jak rozróżnić godziny nadliczbowe od godzin ponadwymiarowych? Wyjaśnienia PIP

Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe nauczycieli – uchwała 7 sędziów SN z 26 lutego 2025 r.

Dodatkowe godziny w arkuszu a minimalne wynagrodzenie za pracę

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe a wycieczka

Obecność mediów w szkole – podstawy prawne, zgody i obowiązki placówki

Wspólne kategorie

Szukaj wg fraz

Wspólne kategorie

Info

Najnowszy artykuły

Nasz Partner

Witamy!

Stwórz nowe konto!

Odzyskaj hasło

Czy na pewno chcesz odblokować ten post?

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?