W lipcu br. Ministerstwo Edukacji Narodowej przedstawiło obszerną nowelizację ustawy Prawo oświatowe, mającą na celu m.in. uregulowanie praw i obowiązków uczniów na poziomie ustawowym oraz wzmocnienie pozycji uczniowskich organów w szkołach. Po kilku miesiącach konsultacji publicznych i opiniowania resort edukacji zaprezentował zaktualizowaną i poprawioną wersję projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (UD222).
Nowa wersja projektu uwzględnia liczne postulaty środowisk oświatowych, młodzieżowych organizacji oraz związków zawodowych.
Najważniejsze zmiany w projekcie po konsultacjach
1. Połączenie funkcji szkolnego rzecznika praw uczniowskich z opiekunem samorządu uczniowskiego
Resort zdecydował się zintegrować te funkcje, aby nie mnożyć stanowisk i jednocześnie zapewnić, że szkolny rzecznik będzie wybierany wyłącznie przez uczniów, a nie przez radę szkoły. Zmiana ta została wprowadzona na wniosek młodzieżowych organizacji działających na rzecz praw uczniów.
2. Uszczegółowienie praw i obowiązków uczniowskich
MEN doprecyzował katalog ustawowych praw i obowiązków ucznia.
3. Doprecyzowanie zasad stosowania działań wychowawczych
Wprowadzono zasadę, zgodnie z którą stosowanie niektórych działań wychowawczych wobec uczniów niepełnoletnich będzie wymagało uzgodnienia z rodzicami (prace porządkowe).
4. Odroczenie obowiązku tworzenia rad szkół i placówek
Obowiązek powoływania rad szkół zostanie przesunięty o dwa lata – do 1 września 2028 roku. Jak tłumaczy ministerstwo, ten czas pozwoli na obserwację funkcjonowania rad powołanych dobrowolnie i ewentualne wprowadzenie korekt w modelu ich działania.
5. Zmiana roli Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich
Z projektu usunięto zapis przyznający Krajowemu Rzecznikowi kompetencje do udziału w postępowaniach sądowych, administracyjnych i dyscyplinarnych wobec nauczycieli. W ten sposób zmieniono model funkcjonowania rzecznika, zgodnie z postulatami związków zawodowych.
6. Wzmocnienie niezależności rzeczników praw uczniowskich
Krajowy i wojewódzcy rzecznicy praw uczniowskich otrzymają status wyższych stanowisk w służbie cywilnej. Oznacza to, że nie będą podlegać poleceniom kierownictwa MEN ani kuratoriów, co ma zagwarantować ich polityczną neutralność.
7. Zmiana nazewnictwa – z „środków oddziaływania wychowawczego” na „działania wychowawcze”
Resort zdecydował się na bardziej przyjazne i precyzyjne określenie. Ponadto najdalej idące działania wychowawcze wobec uczniów niepełnoletnich będą wymagały uzgodnienia z rodzicami.
8. Rezygnacja z przyznania nauczycielom statusu funkcjonariuszy publicznych
MEN wycofał się z propozycji nadania nauczycielom, wychowawcom i innym pracownikom pedagogicznym statusu funkcjonariuszy publicznych. Zachowane jednak zostają dotychczasowe przepisy zapewniające im ochronę podczas wykonywania obowiązków służbowych.
Główne założenia projektu UD222
Projekt ustawy nadal przewiduje m.in.:
- dodanie do Prawa oświatowego pojęcia „społeczność szkolna”;
- wprowadzenie ustawowego katalogu praw i obowiązków ucznia;
- określenie katalogu działań wychowawczych i kar oraz procedur ich stosowania;
- powołanie organów ochrony praw uczniowskich – Krajowego, wojewódzkich, a także (fakultatywnie) gminnych i szkolnych rzeczników praw uczniowskich;
- uregulowanie statusu uczniów pełnoletnich – w tym zasad oceniania i usprawiedliwiania nieobecności;
- zaostrzenie zasad dotyczących nieusprawiedliwionych nieobecności – m.in. obniżenie progu z 50% do 25% zajęć, po przekroczeniu którego uczeń może nie być klasyfikowany bez prawa do egzaminu klasyfikacyjnego w przypadku nieusprawiedliwionych nieobecności.
Dalsze prace nad projektem
Ministerstwo zapowiada, że w najbliższych tygodniach udostępni ankietę dla środowiska szkolnego, dzięki której uczniowie, rodzice i nauczyciele będą mogli zgłosić dodatkowe opinie i uwagi przed rozpoczęciem procedury legislacyjnej w Sejmie RP.
Materiał:
- Projekt ustawy – UD222
- Uzasadnienie – UD222
- OSR UD222
- Raport z konsultacji publicznych i opiniowania – UD222
- Załącznik do Raportu z konsultacji publicznych i opiniowania – UD222
Stan prawny na dzień:
- 6-11-2025
