Idą zmiany w zakresie korzystania z cudzej twórczości w przedszkolach, szkołach i placówkach. Nie jest to częsty przypadek. Ostatnia znacząca zmiana dotycząca oświaty miała miejsce w 2015 roku. Sejm właśnie pracuje nad zmianami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i nie tylko wynikającymi z wdrożenia do polskiego porządku prawnego dwóch dyrektyw unijnych. Prawo autorskie obowiązuje również jednostki oświatowe (publiczne i niepubliczne). Sprawdź, co się zmieni i jak ta zmiana wpłynie na pracę nauczycieli od 1 września 2024 r.
Wdrożenie dyrektyw unijnych
Celem zmian jest wdrożenie do polskiego porządku prawnego dwóch dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 17 kwietnia 2019 r.:
- dyrektywy 2019/789 ustanawiającej przepisy dotyczące wykonywania praw autorskich i praw pokrewnych mające zastosowanie do niektórych transmisji online prowadzonych przez organizacje radiowe i telewizyjne oraz do reemisji programów telewizyjnych i radiowych oraz zmieniającej dyrektywę Rady 93/83/EWG (Dz. Urz. UE L 130 z 17.05.2019, str. 82), tzw. „dyrektywy satelitarno-kablowej II” („dyrektywa SATCAB II )”) oraz
- dyrektywy 2019/790 w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE (Dz. Urz. UE L 130 z 17.05.2019, str. 92), tzw. „dyrektywy Digital Single Market” ( „dyrektywa DSM”).
Przypominam, że wdrożenie dyrektyw następuje przez ustanowienie nowej ustawy lub nowelizację ustaw już istniejących w polskim porządku prawnym.
Pierwsza dyrektywa ma stworzyć na gruncie prawa autorskiego warunki umożliwiające szersze rozpowszechnianie w państwach członkowskich programów telewizyjnych i radiowych pochodzących z innych państw członkowskich, z korzyścią dla użytkowników w całej Unii Europejskiej. Dyrektywa ma ułatwić udzielanie licencji na korzystanie z utworów i przedmiotów praw pokrewnych w nadawanych programach telewizyjnych i radiowych.
Ta dyrektywa nie ma większego znaczenia z punktu widzenia działalności jednostek oświatowych.
Druga dyrektywa jest natomiast odpowiedzią Unii Europejskiej na aktualne wyzwania związane z rozwojem technologii cyfrowych w obszarze prawa autorskiego. I to ona w największym stopniu wpływa na modyfikacje przepisów prawa autorskiego i ustawy o bazach danych dotyczących instytucji oświatowych. Zatem to w związku z tą dyrektywą jest najwięcej zmian w zakresie korzystania z cudzej twórczości na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych.
Dla zainteresowanych i wytrwałych zamieszczam link do uzasadnienia procedowanych zmian (90 stron):
Po lekturze materiału można się zorientować, o co chodzi z planowanymi zmianami. Aby nie tracić Państwa czasu poniżej zamieszczam najważniejsze zmiany w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które mają wpływ na funkcjonowanie jednostek oświatowych (przedszkoli, szkół, placówek) i na podejmowane czynności przez nauczycieli.
Warto, aby nauczyciel był świadomy tego, co może a co nie jest działaniem prawidłowym z punktu widzenia ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych po zmianach.
Co się zmieni w prawie autorskim dla szkół?
Chodzi o najważniejsze zmiany wprowadzone w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych:
- rozszerzenie definicji instytucji oświatowej ustalonej na potrzeby ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych; instytucją oświatowo będą nie tylko tak jak obecnie m.in. jednostki oświatowe wskazane w art. 2 ustawy – Prawo oświatowe, szkoły polskie, szkoły podoficerskie, ośrodki szkolenia lub centra szkolenia ale będą nimi również Centralna Komisja Egzaminacyjna i okręgowe komisje egzaminacyjne;
- wprowadzenie do prawa autorskiego nowej postać dozwolonego użytku na rzecz uczelni, organizacji badawczych oraz instytucji dziedzictwa kulturowego – możliwość eksploracji tekstów i danych; instytucją dziedzictwa kulturowego będzie m.in. biblioteka (ale nie szkolna a np.: pedagogiczna, samorządowa, publiczna) a przez eksplorację tekstów i danych trzeba będzie rozumieć ich analizę wyłącznie przy zastosowaniu zautomatyzowanej techniki służącej do analizowania tekstów i danych w postaci cyfrowej w celu wygenerowania określonych informacji, obejmujących w szczególności wzorce, tendencje i korelacje;
- zmiany w zakresie korzystania z materiałów na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych (art. 27 ustawy o prawie autorskim); korzystanie z cudzej twórczości ma odbywać się na odpowiedzialność jednostek oświatowych, w tym „za pośrednictwem bezpiecznego środowiska elektronicznego dostępnego, dzięki zastosowaniu procedur uwierzytelniających, tylko dla uczących się i nauczających”, ponadto korzystanie z utworu na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych za pośrednictwem środowiska elektronicznego odbywać się ma tylko w państwie członkowskim UE lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), w którym jednostka oświatowa ma swoją siedzibę;
- zmiany w zakresie zwielokrotniania materiałów na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych (art. 27 ustawy o prawie autorskim); obecnie nauczyciele mogą na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych zwielokrotniać drobne utwory lub fragmenty większych utworów; nowelizacja doprecyzowuje, że gdy chodzi o „fragment większego utworu” oznacza nie więcej niż 20% jego objętości (liczby stron, powierzchni itp.);
- zmiany w zakresie zwielokrotniania zbiorów w bibliotece (szkolnej i innej jak pedagogicznej, publicznej, samorządowej) w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony tych zbiorów (art. 28 ustawy o prawie autorskim); zmiany służą wykluczeniu istniejących wątpliwości co do dopuszczalności kopiowania utworów i przedmiotów praw pokrewnych w formie cyfrowej; wprowadza się możliwość zwielokrotniania utworów znajdujących się na stałe we własnych zbiorach biblioteki, niezależnie od formatu lub nośnika oczywiście zawsze w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony własnych zbiorów.
Kiedy wejdą w życie zmiany?
Zgodnie z założeniem procedowanej ustawy wejdzie ona w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia. Zatem należy liczyć się z tym, że przed wakacjami sejmowymi (w sierpniu) przepisy zostaną uchwalone i wejdą w życie jeszcze w te wakacje szkolne. Zatem od 1 września 2024 r. nauczyciele powinni mieć świadomość jak te zmiany wpłyną na ich pracę i np. możliwość kopiowania cudzej twórczości na potrzeby prowadzenia zajęć.
Podstawa prawna:
Źródło:
- ustawa z dnia o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmowy nr 406).
Stan prawny na dzień:
- 30-06-2024
