W dniu 8 lipca 2025 r. w Rządowym Centrum Legislacji ukazał się projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (numer z wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD222), opracowany przez Ministra Edukacji. Projektowane regulacje obejmują szereg zmian systemowych w obszarze edukacji, których celem jest ustanowienie jednolitego standardu ochrony praw i wolności uczniów, doprecyzowanie obowiązków szkół oraz wzmocnienie roli społeczności szkolnej – uczniów, nauczycieli i rodziców – w funkcjonowaniu placówek oświatowych. Poniższa tabela przedstawia syntetyczne zestawienie proponowanych zmian: zakres regulacji, cel, główne założenia, przewidywane skutki oraz podstawy prawne.
| L.p. | Zakres zmiany | Cel | Główne założenia | Skutki | Podstawy prawne |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Definicja „społeczności szkolnej | Jasne określenie podmiotów tworzących społeczność szkolną | Wprowadzenie definicji społeczności szkolnej jako nauczyciele, rodzice i uczniowie | Zwiększenie jasności praw i obowiązków w społeczności szkolnej | Zmiana art. 4 ustawy – Prawo oświatowe, dodanie pkt 20a |
| 2. | Nowy rozdział 2a o prawach uczniowskich | Ujednolicenie i usystematyzowanie praw uczniów na poziomie ustawowym | Utworzenie rozdziału dotyczącego praw, wolności i obowiązków uczniów oraz organów ochrony tych praw dla szkół publicznych i niepublicznych | Ujednolicenie praw uczniowskich w różnych typach szkół | Dodanie rozdziału 2a do ustawy – Prawo oświatowe pt. „Prawa, wolności i obowiązki uczniowskie oraz organy ochrony praw i wolności uczniowskich” |
| 3. | Katalog praw uczniowskich na poziomie ustawowym | Zapewnienie ogólnopolskiego standardu praw i wolności uczniowskich | Przeniesienie i ujednolicenie katalogu praw uczniów w jeden otwarty katalog semiimperatywny | Standaryzacja i wzmocnienie ochrony praw uczniów | Nowy art. 42a w ustawie – Prawo oświatowe |
| 4. | Zamknięty katalog obowiązków uczniów | Precyzyjne określenie obowiązków uczniów, likwidacja niejasności | Ustawowy katalog obowiązków uczniowskich, wcześniej regulowany statutowo | Zwiększenie jasności obowiązków uczniów | Dodanie art. 42b i uchylenie art. 99 ustawy – Prawo oświatowe |
| 5. | Katalog kar dla uczniów i procedura wymierzania | Ochrona praw ucznia i spójność systemu dyscyplinarnego | Ujednolicenie kar (upomnienie, nagana, wniosek o przeniesienie, skreślenie) i procedur odwoławczych | Sprawiedliwe i jednolite kary szkolne | Dodanie art. 42c, uchylenie art. 98 ust. 1 pkt 19 |
| 6. | Zmiany w ocenianiu uczniów pełnoletnich | Poszanowanie autonomii ucznia, zachowanie dostępu rodziców w braku sprzeciwu | Dostosowanie przepisów do pełnej zdolności prawnej uczniów pełnoletnich, wprowadzenie instytucji sprzeciwu wobec udostępniania informacji rodzicom | Potwierdzenie pełnej zdolności prawnej uczniów i ochrona ich prywatności | Nowelizacja art. 44b, 44e, 44g, 44l, 44n, 44zd, 44zda, 44zf, 44zib, 44zla ustawy o systemie oświaty |
| 7. | Zmiany dotyczące frekwencji i usprawiedliwiania nieobecności | Większa dyscyplina i jasność w systemie klasyfikacji | Obniżenie progu nieusprawiedliwionych nieobecności do 25%, ujednolicenie zasad klasyfikacji i usprawiedliwiania nieobecności | Lepsze egzekwowanie obowiązku szkolnego i nauki | Nowelizacja art. 42 ust. 2 i art. 44k ustawy – Prawo oświatowe, dodanie art. 42b do katalogu obowiązków uczniowskich |
| 8. | Obligatoryjne powoływanie rad szkół lub placówek | Wzmocnienie samorządności i sprawczości społeczności szkolnej | Obowiązek tworzenia rad z równą liczbą uczniów, rodziców i nauczycieli, nowe kompetencje m.in. wybór Szkolnego Rzecznika Praw Uczniowskich | Zwiększenie demokratyzacji życia szkoły, rozwijanie aktywności obywatelskiej uczniów, wzmocnienie pozycji ucznia w strukturze szkoły | Zmiana art. 80 i 83 ustawy – Prawo oświatowe, dodanie przepisów szczegółowych |
| 9. | Szkolny Rzecznik Praw Uczniowskich | Wzmocnienie ochrony praw uczniów i wsparcie społeczności | Powołanie obligatoryjne, zadania: monitorowanie przestrzegania praw uczniowskich, edukacja, współpraca z organami i rzecznikami wyższego szczebla, rozpatrywanie skarg, mediacja, działalność edukacyjna i informacyjna, anonimowy kontakt | Podniesienie skuteczności ochrony praw uczniów, aktywizacja społeczności szkolnej, zapewnienie wsparcia i mediacji, lepsza komunikacja i reakcja na naruszenia | Nowe przepisy w ustawie – Prawo oświatowe, szczegółowe regulacje w statucie szkoły/placki |
Ważne! Przepisy przejściowe – terminy dostosowań i harmonogram zmian
Projekt ustawy przewiduje szczegółowe przepisy przejściowe, które mają zapewnić płynne wdrożenie nowych rozwiązań prawnych w systemie oświaty:
- 1 stycznia 2026 r. – planowana data wejścia w życie większości przepisów ustawy.
- 14 dni od ogłoszenia ustawy – zaczną obowiązywać przepisy dotyczące Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich oraz podstaw organizacji rzecznikowskiej na wszystkich poziomach.
- 31 sierpnia 2026 r. – termin dostosowania statutów szkół i placówek do nowych regulacji.
- 30 września 2026 r. – ostateczny termin powołania rad szkół lub placówek tam, gdzie dotychczas nie funkcjonowały.
- 1 września 2026 r. – wejście w życie przepisów dotyczących frekwencji, klasyfikacji i oceniania, co zbiega się z rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027.
Zachęcamy do śledzenia postępu prac legislacyjnych.
Materiał:
Stan prawny na dzień:
- 9-07-2025
