Propozycje Ministerstwa Edukacji dotyczące Karty Nauczyciela: niewystarczające, pozorne, nierealne

S wego rodzaju tradycją w resorcie zajmującym się edukacją, szczególnie zaraz po zmianach w jego kierownictwie, jest zapowiadanie rewolucyjnych zmian, otwartość na dialog, chęć podniesienia prestiżu zawodu nauczyciela, co w efekcie kończy się powołaniem zespołu ekspertów, który ma to wszystko wypracować, uzgodnić i przedstawić gotowe rozwiązania. Tak było i tym razem. Ponownie powołano (dziesięć miesięcy temu) zespół, ponownie obradował długo oraz zawzięcie i ponownie nie wiadomo, czy się z przedstawionych propozycji śmiać czy płakać.

Z celem prac zespołu bowiem, jakim było i jest nadal „podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela przez zapewnienie nauczycielom korzystniejszych niż obecnie rozwiązań zawartych w pragmatyce zawodowej nauczycieli, w szczególności w zakresie wynagradzania, czasu pracy, ochrony stosunku pracy” mają one bowiem niewiele wspólnego, a po ich dokładnej analizie okazuje się, że są powierzchowne, niewystarczające i mogą nie przynieść oczekiwanych rezultatów.

Co postuluje Zespół? Zgodnie z § 3 zarządzenia powołującego Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli jego zadaniem było „przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli, w szczególności w zakresie wynagradzania, awansu zawodowego, oceny pracy, doskonalenia zawodowego i odpowiedzialności dyscyplinarnej, a także rozwiązań w zakresie uprawnień do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych”. Przyjrzyjmy się zatem tym postulatom.

Zmiany w awansie zawodowym

W ramach prac Zespołu postulowano w szczególności o skrócenie do jednego roku z dwóch okresu zatrudnienia nauczyciela początkującego na podstawie umowy o pracę na czas określony oraz wzmocnienie roli mentora w postaci zobowiązania go do udziału w obserwacji dokonywanej na koniec przygotowania do zawodu. Nie są to żadne rewolucyjne zmiany i trudno uwierzyć, żeby wizja umowy o pracę na czas nieokreślony otrzymywanej już po roku, a nie dwóch miała sprawić, że absolwenci studiów i inni będą wybierać karierę w oświacie. Dla Dyrektorów oznacza to jednak obowiązek prowadzenia obserwacji i oceny pracy nauczyciela już w pierwszych 9 miesiącach pracy.

Nagrody jubileuszowe i odprawy

Propozycja ujednolicenia rozwiązań w zakresie nagrody jubileuszowej przysługującej nauczycielom oraz odpraw z rozwiązaniami przewidzianymi dla pracowników samorządowych, do których należą m.in. pracownicy administracji i obsługi szkół pachnie walką o równe prawa i tu postulujący mają rację. Uczciwość jednak nakazuje wspomnieć o dwóch sprawach. Po pierwsze, walcząc o równe prawa w kwestii nagród i odpraw zapomniano o nierównych prawach w innych kwestiach pracowniczych, które to akurat układają się na korzyść nauczycieli. Wspomnieć wystarczy chociażby wcześniejsze emerytury, świadczenia kompensacyjne czy też roczne urlopy dla poratowanie zdrowia.

Druga sprawa jest dużo bardziej prozaiczna. Jednym z głównych punktów propozycji jest podwyższenie nagród jubileuszowych dla nauczycieli. Zgodnie z projektem, nagroda za 40 lat pracy miałaby wzrosnąć z 250% do 300% miesięcznego wynagrodzenia, a wprowadzona zostałaby także nagroda za 45 lat pracy w wysokości 400% pensji. Choć na pierwszy rzut oka może to wydawać się korzystne, w praktyce dotyczy niewielkiej grupy nauczycieli z bardzo długim stażem pracy. Ilu jest pedagogów ze stażem czterdziestu lat lub ponad? Garstka. Większość pedagogów nie odczuje realnej poprawy swojej sytuacji finansowej, a proponowane zmiany nie rozwiązują problemu niskich wynagrodzeń na wcześniejszych etapach kariery zawodowej. Niemniej jednak będzie to jednak zachętą do pozostania w zawodzie.

Komisje i postępowanie dyscyplinarne

Zespół proponuje, aby wyłączyć możliwość delegowania przez wojewodów na kuratorów oświaty zadań związanych z powoływaniem komisji dyscyplinarnych, powoływaniem i nadzorowaniem rzeczników dyscyplinarnych oraz innych zadań dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. W odczuciu zespołu równoczesne wykonywanie funkcji organu sprawującego nadzór pedagogiczny nad szkołami i placówkami oraz funkcji przypisanych organowi, przy którym działa komisja dyscyplinarna, budzi wątpliwości co do obiektywizmu takiego organu. Jest to argument dość słaby, a na pewno nie najważniejszy. Kluczową słabość obecnie funkcjonującego rozwiązania stanowią przepisy, które to doprowadziły do sytuacji, że rzecznicy dyscypliny i komisje zawalone są wręcz ilością spraw, mając na ich rozwiązanie dość krótkie terminy. Równie wielkim problem, jeśli nie większym jest jednak coś innego. Rzecznicy przy kuratorium to najczęściej jego etatowi pracownicy, których wiedza prawnicza nie jest wybitna, co w konfrontacji z czasem mocno skomplikowanymi sprawami czy też wyszczekanymi prawnikami wynajętymi przez nauczycieli nie zapewnia właściwego, tj uczciwego załatwienia sprawy.

Postulaty zespołu w tej sprawie mają jeszcze jeden urok. Proponuje się odebranie tych kompetencji kuratoriom, nie dając w zamian żadnej alternatywy, kto się powinien sprawami dyscyplinarnymi nauczycieli zajmować, bo ktoś przecież musi.

Zmiany kosmetyczne

Większość z pozostałych zmian proponowanych przez zespół to zmiany typowo kosmetyczne, dotyczące albo bardzo wąskiej grupy nauczycieli, albo tych ten zawód już opuszczających, albo typowo wtórne i porządkowe. Ciężko bowiem uwierzyć, aby proponowane wprowadzenie na przykład obowiązku uzasadniania liczby punktów do każdego z kryteriów oceny pracy nauczyciela czy też umożliwienie nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową, było zmianą rewolucyjną i miało nie tylko niewielki, co wręcz jakikolwiek wpływ na prestiż zawodu nauczyciela. Nawet proponowana zmiana zasad rozliczania nadgodzin, mimo że potrzebna, to co do zasady wprowadzić ma rozwiązania dużo mniej korzystne dla nauczycieli, niż te które obowiązują dzisiaj w niektórych organach prowadzących, bo to przecież one ustalają te zasady.

Czego zabrakło? Najprościej się oczywiście wypowiedzieć krytycznie, ale nie na tym rzecz polega by tylko narzekać. Zastanówmy się zatem czego zabrakło?

Przede wszystkim, biorąc się za zmiany w awansie zawodowym nauczycieli wielka szkoda, że postulujący nie pochylili się nieco nad jego uproszczeniem. Do dziś bowiem większość dyrektorów ma spore problemy z odnalezieniem się w przepisach, w których dla przykładu wymagany staż pacy do wymianowania wynosić może 9 miesięcy, rok i 9 miesięcy, a czasem nawet i dwa lata i 9 miesięcy, o mianowaniu „po staremu” lub „po nowemu” nie wspominając. Stan ten trwać ma aż do roku 2027, więc poprawki w tej kwestii właśnie teraz byłyby faktycznie zasadne i przyjęte z entuzjazmem zarówno przez dyrektorów jak i samych nauczycieli.

Inny przepis, którego zmiana jest więcej niż potrzebna, lecz niestety nie znalazł się w orbicie zainteresowań Zespołu to ten mówiący o obowiązku dokonywania oceny pracy każdego nauczyciela początkującego i mianowanego, z którym Dyrektor kończy współpracę. O ile zapis ten można uzasadniać założeniem, że nauczyciel ten kontynuował będzie karierę w innej placówce oświatowej, a wraz z nią również ścieżkę awansu i ocena będzie mu potrzebna, o tyle nie pozostawia on żadnej możliwości odstąpienia od obowiązku dokonywania tej oceny. W praktyce każdy nauczyciel początkujący i mianowany, który opuszcza placówkę, niezależnie czy będzie pracował dalej w oświacie czy nie, czy może też idzie na emeryturę musi taką ocenę dostać. Jest to niezwykle uciążliwe, a wielu wypadkach niewykonalne. Pomijając już fakt, że taka ocena dla na przykład emeryta nie ma żadnej wartości, poza sentymentalną.

Po drugie, postulowane przez Zespół zmiany w systemie wynagradzania, są niestety bardzo kosmetyczne i powierzchowne. Dotyczą one bowiem bardzo wąskiej grupy nauczycieli, a ich wdrożenie przyniesie odwrotny efekt od zamierzonego. Celem prac zespołu było bowiem podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela oraz stworzenie zachęt dla młodych ludzi do pracy w edukacji. Wprowadzenie nowych oraz zwiększenie istniejących nagród jubileuszowych pozwoli być może utrzymać dłużej w pracy nauczycieli doświadczonych, posiadających często uprawnienia emerytalne, co samo w sobie nie jest takie złe. Nie jest bowiem tajemnicą, że wiele placówek oświatowych niejako ratuje się nauczycielami nieco starszymi, takimi którzy z powodzeniem mogliby już zrezygnować z pracy, a utrata ich może być bardzo problematyczna podczas tworzenia arkusza organizacji i planu lekcji. Zapytać jednak warto o zachęty dla młodych ludzi? Gdzie pojawiła się jakkolwiek zachęta, jakakolwiek forma wsparcia młodych pedagogów, jakakolwiek poprawa warunków pracy? Skupiono się na odprawach, emeryturach i nagrodach jubileuszowych, jakby po cichu przyznając się, że to dzisiaj utrzymanie w pracy nauczycieli starszych jest kluczowym celem zmian, co samo w sobie jest w pełni uzasadnione. Rządzący, dyrektorzy, nauczyciele, a coraz częściej i rodzice widzą, że bez tej tzw. starej gwardii polska edukacja się najzwyczajniej w świecie załamie.

Myśląc o motywowaniu nauczycieli, właśnie w tym obszarze jest miejsce na zmiany i poprawki. Dyrektorom nadal brakuje narzędzi, aby móc skutecznie docenić i wynagradzać chociażby dodatkowe zaangażowanie nauczycieli w pracę. W wielu radach pedagogicznych znajdują się przecież nauczyciele i tacy, którzy ograniczają się zaledwie do realizacji swego pensum i tacy, którzy realizują czasem kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt godzin zadań statutowych w tygodniu. Przyznawany na cały rok dodatek motywacyjny czy raz do roku nagroda (wysokości obydwu przemilczę) ciężko uznać za skuteczne narzędzi do właśnie bieżącego doceniania realnego zaangażowania nauczycieli. Taka sytuacja powoduje efekt zgoła odwrotny. Starającym się ponadprzeciętnie nauczycielom wobec braku jakiegokolwiek efektu „w portfelu” najzwyczajniej w świecie starać się odechciewa. Pewnego rodzaju gwarancję dodatkowego zaangażowania nauczycieli dawał realizowany po staremu awans zawodowy i przygotowywane przez nich ambitne plany rozwoju, jednak zmiany w zakresie awansu wprowadzone w roku 2022 nie tylko bardzo ograniczyły zadania dawnego opiekuna stażu, a dzisiaj mentora oraz dyrekcji, a co więcej wycofały obowiązek przygotowywania i realizowania planu rozwoju. W efekcie, tuż po przyznaniu dodatków motywacyjnych i nagród (październik), brak jest jakiegokolwiek sposobu na (z perspektywy pracodawcy) finansowe zmotywowanie i docenienie pracownika oraz (z perspektywy pracownika) brak jest powodu, by starać się bardziej.

Wielka szkoda, że pochylając się nad zmianami w awansie zawodowym i postępowaniu dyscyplinarnym ciągle w jakiś sposób ich ze sobą nie powiązano. Nadal bowiem ukaranie nauczyciela przykładowo naganą, nie ma żadnego wpływu na przebieg jego awansu. Zasadnym byłoby, aby w wybranych przypadkach, gdy na przykład mamy do czynienia z naruszeniem nietykalności fizycznej ucznia czy innym rażącym naruszeniem prawa, jego awans byłby przerywany, a przynajmniej wstrzymywany i wydłużany. Problem ten pozostaje od lat niezauważony, a wydaje się on być sprawą dużo istotniejszą niż podjęta kwestia podmiotu powołującego komisję dyscyplinarną.

Podobna sytuacja ma miejsce w kwestii oceny pracy. Za wyjątkowo istotne uznano wprowadzenie obowiązku uzasadnia liczby punktów z każdego ocenianego kryterium, zapominając o sprawie dużo ważniejszej, wręcz patologicznej. Chodzi o ocenę pracy dyrektora i skandaliczny wręcz brak możliwości odwołania się od niej. Zastąpienie możliwości odwołania się wnioskiem o ponowne ustalenie oceny, co więcej przez ten sam podmiot który wystawił ocenę pierwotną, jest bardzo dalekie standardów państwa prawa, a mimo to jak widać nikomu to nie przeszkadza.

Ograniczenie biurokracji, wsparcie w pracy z dziećmi ze spe, dostosowanie programów… obszarów wymagających poprawy w polskim systemie edukacji jest bardzo wiele, w pragmatyce zawodowej nauczycieli również. Niniejszy tekst nie jest jednak listą życzeń autora, a komentarzem do propozycji Zespołu, dlatego też nie ma sensu w tym miejscu i czasie rozważać, jakie byłyby rozwiązania idealne, a co mogą przynieść rozwiązania faktycznie zaproponowane i leżące na sejmowym stole.

No właśnie… czas. On też jest jedną ze słabych stron całej tej koncepcji zmian.

Według zapowiedzi, projekt nowelizacji Karty Nauczyciela ma zostać przyjęty w II kwartale 2025 roku. Jednak biorąc pod uwagę dotychczasowe doświadczenia z procesem legislacyjnym, istnieje duże ryzyko opóźnień. Będąc nieco bardziej szczerym trzeba powiedzieć wprost, że brak konkretnych harmonogramów wdrożenia poszczególnych zmian, brak konkretnych propozycji rozwiązań (np. pomysł likwidacji komisji dyscyplinarnych przy kuratorach bez żadnej propozycji, kto miałby je powoływać) oraz niejasności dotyczące finansowania proponowanych rozwiązań budzą wątpliwości co do realności ich wprowadzenia w zakładanym terminie.

Wnioski Przedstawione przez Ministerstwo Edukacji Narodowej propozycje zmian w Karcie Nauczyciela wydają się być jedynie powierzchownymi działaniami, które nie rozwiązują kluczowych problemów polskiego systemu oświaty. Bez realnych reform, uwzględniających potrzeby zarówno nauczycieli, jak i uczniów, trudno oczekiwać ani podniesienia prestiżu zawodu nauczyciela, ani tym bardziej poprawy jakości edukacji w Polsce. Niezbędne jest wprowadzenie kompleksowych zmian, które rzeczywiście wpłyną na prestiż zawodu nauczyciela, a tym samym i jakość kształcenia.

Prestiżu polskiej oświaty i wszystkich jej uczestników, a przede wszystkim nauczycieli i uczniów, nie zbudujemy wydłużając kariery emerytów i obniżając wymagania kwalifikacyjne nauczycielom lub edukacyjne uczniom. Potrzeba nam zmian czyniących pracę nauczyciela atrakcyjną dla młodych, zdolnych ludzi, a stać nas na to przecież. Bez szczegółowych wyliczeń przecież wiadomo, że np. podniesienie pensji nauczycieli początkujących nawet i o 20 procent, a mianowanych o 10 nie sprawi, że będą kosztowali Państwo więcej, niż najczęściej dyplomowany nauczyciel w wieku emerytalnym. Nie chodzi o to, by starszych i doświadczonych nauczycieli wykluczać. Bez ich polska edukacja upadnie.

Warto jednak pamiętać, że nawet najlepsi nauczyciele nie są nieśmiertelni i myśląc o kroplówkach finansowych utrzymujących ich w pracy, równie intensywnie, jeśli nie intensywniej należałoby myśleć o zachętach, aby układ krwionośny zwany polskim systemem edukacji co roku ochoczo i obficie zasilała młoda krew. Młoda, zmotywowana, szanowana.

Stan prawny na dzień: 5-03-2025

Decyzje administracyjne w szkole – na co zwrócić uwagę?

Doskonalenie kompetencji cyfrowych nauczycieli – dotacje

Podobne artykuły

Od 28 listopada 2025 r. zmiany w ocenie pracy nauczycieli

Doraźne zastępstwo dla nauczyciela wspomagającego po 1 września 2025 r.

Nowelizacja Karty Nauczyciela – to już pewne – zmiany od września 2025 r.

Ocena pracy nauczyciela – nie będzie kryteriów dodatkowych

Nowe zasady organizacji zastępstw doraźnych – gwarancja realizacji pensum nauczycieli bibliotekarzy i specjalistów

Doskonalenie kompetencji cyfrowych nauczycieli - dotacje

Wspólne kategorie

Wspólne kategorie

Info

Najnowszy artykuły

Nasz Partner

Witamy!

Stwórz nowe konto!

Odzyskaj hasło

Czy na pewno chcesz odblokować ten post?

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?

Propozycje Ministerstwa Edukacji dotyczące Karty Nauczyciela: niewystarczające, pozorne, nierealne

Subskrybuj

Subskrybuj

Kup pojedynczy artykuł

Decyzje administracyjne w szkole – na co zwrócić uwagę?

Doskonalenie kompetencji cyfrowych nauczycieli – dotacje

Podobne artykuły

Od 28 listopada 2025 r. zmiany w ocenie pracy nauczycieli

Doraźne zastępstwo dla nauczyciela wspomagającego po 1 września 2025 r.

Nowelizacja Karty Nauczyciela – to już pewne – zmiany od września 2025 r.

Ocena pracy nauczyciela – nie będzie kryteriów dodatkowych

Nowe zasady organizacji zastępstw doraźnych – gwarancja realizacji pensum nauczycieli bibliotekarzy i specjalistów

Doskonalenie kompetencji cyfrowych nauczycieli - dotacje

Wspólne kategorie

Szukaj wg fraz

Wspólne kategorie

Info

Najnowszy artykuły

Nasz Partner

Witamy!

Stwórz nowe konto!

Odzyskaj hasło

Czy na pewno chcesz odblokować ten post?

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?