Propozycje zmian do ustawy oświatowej otwierają ważną dyskusję o tym, kto dziś naprawdę chroni prawa ucznia i jak zapewnić młodym ludziom skuteczne wsparcie. Zobacz, co może się zmienić dzięki propozycji wprowadzenia struktur rzecznikowskich na poziomie szkolnym, wojewódzkim i ogólnokrajowym.
Choć obecnie funkcjonują lokalne inicjatywy powoływania rzeczników praw uczniowskich w niektórych szkołach, gminach czy województwach, to ich obecność zależy wyłącznie od dobrej woli organów powołujących. W skali całego kraju brakuje systemowego rozwiązania, które dawałoby wszystkim uczniom – również pełnoletnim – dostęp do rzecznika, do którego mogliby zgłaszać naruszenia swoich praw.
Projektowana nowelizacja ustawy – Prawo oświatowe przewiduje powołanie dedykowanej struktury rzeczników praw ucznia, która działałaby na trzech poziomach:
– w szkole,
– na szczeblu wojewódzkim (przy kuratoriach oświaty),
– na poziomie ogólnokrajowym.
Dodatkowo gminy, powiaty i miasta na prawach powiatu mogłyby – choć nie musiałyby – powoływać Samorządowych Rzeczników Praw Ucznia. Ich zadania obejmowałyby działania mediacyjne, sieciujące i edukacyjno – promocyjne, czyli takie, które już dziś podejmują niektóre jednostki samorządu terytorialnego w formie dobrych praktyk.
Dlaczego potrzebna jest zmiana?
Rzecznik Praw Dziecka, choć dostępny dla większości uczniów, nie może wspierać osób pełnoletnich uczących się w szkołach ponadpodstawowych. Z kolei Rzecznik Praw Obywatelskich nie posiada wyspecjalizowanej komórki zajmującej się oświatą i również działa przede wszystkim z poziomu centralnego – jego wsparcie, choć cenne, nie odpowiada specyfice życia szkolnego ani pilności niektórych interwencji.
Projektodawcy podkreślają, że uczniowie – jako osoby młode, często nieświadome w pełni przysługujących im praw – zasługują na łatwy dostęp do wyspecjalizowanego wsparcia. Nowa struktura rzecznikowska miałaby być odpowiedzią na to zapotrzebowanie, wzmacniając jednocześnie kulturę prawną szkoły i ułatwiając rozwiązywanie konfliktów „na miejscu”.
Krok ku zmianie
26 marca 2024 r. Minister Edukacji Barbara Nowacka powołała w MEN Zespół ds. Praw i Obowiązków Ucznia (Dz. Urz. ME poz. 27), złożony z nauczycieli, prawników i ekspertów organizacji społecznych. Zespół ten wypracował rekomendacje, których pierwszą realizacją ma być właśnie projekt ustawy.
To zmiana, która może realnie wpłynąć na codzienne życie uczniów w polskich szkołach. Warto się jej przyjrzeć – i warto trzymać kciuki za jej skuteczne wdrożenie.
Materiał:
Stan prawny na dzień:
- 5-05-2025
