Średnia ważona a ocenianie uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Przepisy oświatowe zawierają wiele regulacji związanych z nauczaniem uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. W szczególności należy przywołać przepis  art. 44c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Stanowi on, że nauczyciel jest obowiązany indywidualizować pracę z uczniem na zajęciach edukacyjnych odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Jest również obowiązany dostosować wymagania edukacyjne, o których mowa w art. 44b ust. 8 pkt 1 ustawy do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, w przypadkach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 44zb (tj. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych). W tym zakresie wymagania edukacyjne, o których mowa wyżej, dostosowuje się do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia (§ 2 rozporządzenia):

• posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – na podstawie tego orzeczenia oraz ustaleń zawartych w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym, o którym mowa w art. 127 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe;
• posiadającego orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania – na podstawie tego orzeczenia;
• posiadającego opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o specyficznych trudnościach w uczeniu się lub inną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, wskazującą na potrzebę takiego dostosowania – na podstawie tej opinii;
• nieposiadającego orzeczenia lub opinii wymienionych w pkt 1–3, który jest objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole – na podstawie rozpoznania indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia dokonanego przez nauczycieli i specjalistów, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo oświatowe;
• posiadającego opinię lekarza o ograniczonych możliwościach wykonywania przez ucznia określonych ćwiczeń fizycznych na zajęciach wychowania fizycznego – na podstawie tej opinii.

Jak wynika z powyższego nauczyciele mają obowiązek indywidualizować pracę z uczniem odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych poprzez dostosowanie wymagań edukacyjnych niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocenach klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych, wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania. Z przywołanych przepisów nie wynika wprost, że dostosowania mają objąć również sposób oceniania takich uczniów. Tego rodzaju potrzeba może pojawiać się jednak w zaleceniach zawartych w opiniach wydawanych uczniom przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. W przypadku uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym klasyfikacji śródrocznej i rocznej dokonuje się z uwzględnieniem ustaleń zawartych w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym, o którym mowa w art. 127 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe, a oceny są ocenami opisowymi. Dotyczy to również ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawności sprzężone, który uczęszczasz do trzyletniej szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy (art. 44f ust. 7 i 44i ust. 7 ustawy). Uczniowie, o których mowa, tak jak wszyscy pozostali podlegają klasyfikacji śródrocznej, rocznej i końcowej. Nauczyciel musi więc ustalić oceny klasyfikacyjne. Przepisy nie wskazują jednak, w jaki sposób ma to uczynić. Musi tego dokonać w sposób określony w statucie szkoły. Zgodnie bowiem z art. 44b ust. ustawy szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły. Część szkół przyjęło średnią ważoną jako sposób ustalania ocen klasyfikacyjnych. Nie brak jednak głosów, że system wykorzystujący średnią ważoną nie jest możliwy do zastosowania w ocenianiu uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. W konsekwencji pojawiają się opinie, że ten sposób oceniania jest sprzeczny z prawem. Warto jednak zauważyć, że krytycy nie wskazują innego konkretnego systemu ustalania ocen klasyfikacyjnych. Czy zatem średnią ważoną można wykorzystać w procesie ustalania ocen klasyfikacyjnych uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi? Kwestia ta nie dotyczy rzecz jasna uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, ponieważ ich oceny mają charakter opisowy niezależnie od przyjętego w szkole sposobu oceniania. Pozostali uczniowie mogą być oceniani zgodnie z ogólnymi zasadami przyjętymi w szkole z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniach lub opiniach poradni psychologiczno-pedagogicznej. Czy zatem system oceniania oparty o średnią ważoną może być zastosowany na przykład w przypadku ucznia, któremu poradnia sformułowała zalecenie dotyczące sposobów sprawdzania jego wiedzy przede wszystkim poprzez formy wypowiedzi ustnej, a w mniejszym stopniu w formie prac pisemnych? Niektóre systemy oceniania przypisują większą wagę ocenom uzyskanym z prac pisemnych obejmujących znaczą część treści nauczania tzw. sprawdzianom. Taki system może być więc krzywdzący dla ucznia preferującego wypowiedzi ustne (w ramach tzw. odpowiedzi). Warto jednak zauważyć, że system oceniania z wykorzystaniem średniej ważonej przypisujący różne wagi do ocen, niezależnie od tego z jakiej formy sprawdzania wiedzy zostały uzyskane, rozwiązuje tę kwestie całkowicie. Niezależnie z jakiej aktywności pochodzi ocena bieżąca, ma ona taką samą wagę. Zatem np. ocena dobra uzyskana ze sprawdzianu będzie mieć tę samą wagę, co ocena dobra z odpowiedzi ustnej. W systemie, w którym wysokość wagi zależy od formy sprawdzania wiedzy, dla uczniów, którzy mają zalecenia dotyczące indywidualnych preferencji dotyczących sprawdzania ich wiedzy należy po prostu dostosować wagi do ich potrzeb. Nie ma bowiem żadnego przepisu, który nie pozwałaby na takie dostosowanie.