Kwestia ubioru uczniów od lat budzi wątpliwości interpretacyjne i praktyczne problemy w szkołach. Projekt nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe wprowadza istotne zmiany w tym zakresie, porządkując dotychczasowe regulacje i ograniczając swobodę szkół w formułowaniu zasad dotyczących stroju. Aby właściwie ocenić skalę zmian, warto zestawić obowiązujący stan prawny z projektowanymi rozwiązaniami.
Stan obecny – autonomia szkoły
Zgodnie z art. 99 ustawy – Prawo oświatowe, obowiązki ucznia określa się w statucie szkoły. W pkt 3 ustawodawca wskazuje, że obejmują one obowiązki w zakresie:
przestrzegania zasad ubierania się uczniów na terenie szkoły lub noszenia na terenie szkoły jednolitego stroju – w przypadku, o którym mowa w art. 100.
W praktyce oznacza to, że szkoły samodzielnie określają w statutach zasady ubierania się uczniów, bez ustawowego doprecyzowania:
- zakresu tych zasad,
- kryteriów ich formułowania,
- związku z bezpieczeństwem lub higieną.
Jedynymi granicami są przepisy powszechnie obowiązujące (Konstytucja, ustawy) oraz prawa ucznia. W efekcie w statutach funkcjonują bardzo różne rozwiązania – od ogólnych zapisów po rozbudowane katalogi zakazów dotyczących wyglądu, dodatków czy elementów stroju. Wiele z nich wychodzi poza ramy prawne – chociażby te związane z wyglądem.
Równolegle art. 100 Prawa oświatowego pozwala na wprowadzenie w szkole obowiązku noszenia jednolitego stroju (mundurka), przy zachowaniu określonych procedur i udziału organów szkoły. Przepisy te jednak nie tworzą spójnego modelu regulacji ubioru jako całości.
Nowelizacja – odejście od „ogólnych zasad ubierania się”
Projekt nowelizacji Prawa oświatowego w sposób zasadniczy zmieni podejście do regulowania ubioru uczniów. Kluczową zmianą jest przeniesienie podstawowych obowiązków ucznia w zakresie stroju bezpośrednio do ustawy, a nie pozostawienie ich wyłącznie statutom szkół.
Ubiór jako ustawowy obowiązek ucznia
Projektowany art. 42b wskazuje, że uczeń ma obowiązek:
- nosić strój zgodny z ogólnie przyjętymi normami społecznymi,
- a w przypadku wprowadzenia w szkole mundurków – nosić jednolity strój na terenie szkoły.
Jednocześnie ustawa po zmianach będzie wprost zakazywać noszenia stroju:
- sprzecznego z prawem,
- nawołującego do nienawiści, przemocy lub dyskryminacji,
- stwarzającego zagrożenie dla bezpieczeństwa ucznia lub innych osób.
Oznacza to, że kluczowe kryteria dotyczące stroju wynikają wprost z ustawy, a nie z dowolnych zapisów statutowych.
Zakres regulacji statutowych po zmianach
Nowelizacja nie daje szkołom podstawy do tworzenia przepisów regulujących wygląd uczniów. To na co trzeba zwrócić uwagę to to, że statut będzie mógł określać wymagania dotyczące stroju i wyglądu wyłącznie w ściśle wskazanych sytuacjach, takich jak:
- zajęcia wychowania fizycznego,
- warsztaty, pracownie i laboratoria,
- uroczystości szkolne i reprezentowanie szkoły,
- wyjścia grupowe i wycieczki.
Każda taka regulacja musi być uzasadniona:
- względami bezpieczeństwa i higieny,
- organizacją procesu kształcenia,
- charakterem danej aktywności.
Tym samym szkoły stracą podstawę prawną do wprowadzania ogólnych zasad ubioru w oderwaniu od konkretnego celu.
Jednolity strój (mundurek) – doprecyzowane procedury
Zmodyfikowany zostanie też art. 100 Prawa oświatowego, który sprecyzuje zasady wprowadzenia mundurków:
- inicjatywa może pochodzić od dyrektora lub organów szkoły,
- wymagane są zgody i opinie, w szczególności z udziałem samorządu uczniowskiego,
- wzór stroju ustala dyrektor w uzgodnieniu z radą rodziców i samorządem uczniowskim,
- możliwe jest określenie sytuacji, w których noszenie stroju nie jest wymagane.
Strój zagrażający bezpieczeństwu – jak rozumieć w praktyce?
Ustawowy zakaz obejmuje strój lub jego elementy, które realnie mogą powodować zagrożenie, np.:
- elementy z ostrymi, twardymi lub wystającymi częściami,
- ciężkie łańcuchy, metalowe okucia mogące zostać użyte jako narzędzie przemocy,
- luźną, długą odzież w pracowniach lub warsztatach,
- niestabilne obuwie podczas zajęć ruchowych,
- elementy zasłaniające twarz lub ograniczające widoczność w sytuacjach wymagających identyfikacji lub ewakuacji.
Ocena zagrożenia powinna być konkretna, proporcjonalna i zależna od sytuacji, a nie abstrakcyjna.
Co zmieni się w praktyce dla szkół?
Po wejściu w życie nowych przepisów:
- obowiązki ucznia w zakresie stroju zostaną ujednolicone na poziomie ustawy,
- konieczne będzie zweryfikowanie i dostosowanie statutów,
- zniknie podstawa prawna do „ogólnych zasad ubierania się” tworzonych dowolnie przez szkołę,
- regulacje dotyczące stroju będą musiały być funkcjonalnie uzasadnione,
- większy nacisk zostanie położony na prawa ucznia i zasadę proporcjonalności.
Materiał:
Stan prawny na dzień:
- 9-01-2026
