Vademecum młodego nauczyciela – cz. IV – obowiązki nauczyciela

Lektura poprzednich części Vademecum nie pozostawia wątpliwości, jak istotną rolę w pracy każdego nauczyciela pełnią przepisy prawa, zarówno powszechnie obowiązującego, jak i wewnątrzszkolnego. Nauczyciele, podobnie jak pracujący w innych zawodach ludzie, podlegają różnego rodzaju obowiązkom. Przyjrzyjmy się zatem co na ten temat mówią przepisy prawa.  W naturalny sposób w pierwszej kolejności sięgamy po ustawę z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Rozdział 2 tego aktu prawnego nosi bowiem tytuł „Obowiązki nauczycieli”. Pewną niespodzianką może być jednak, że zawarte tam obowiązki nie zostały nakreślone zbyt szczegółowo. Przytoczymy je więc w całości. Artykuł 6 ustawy stanowi zatem, że nauczyciel obowiązany jest:

• rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę;
• wspierać każdego ucznia w jego rozwoju;
• dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego;
• doskonalić się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły;
• kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka;
• dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów.

Tak ogólnie zakreślone normy prawne wskazują podstawowe zasady, na których powinna opierać się praca każdego nauczyciela. Bardziej szczegółowe obowiązki określone zostały w innych przepisach. I tak z ogólną normą obowiązku doskonalenia zawodowego, zgodnie z potrzebami szkoły koresponduje przepis art. 27 ust. 4 Karty nauczyciela, który stanowi, że stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony ulega rozwiązaniu, jeżeli w ciągu  6 lat od rozpoczęcia odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela nauczyciel nie uzyskał stopnia nauczyciela mianowanego. Nauczyciele mają więc obowiązek uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego w drodze awansu zawodowego. Odnośnie zapewnienia bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć należy przywołać przepis art. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe. Zgodnie z jego brzmieniem nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia. Warto w tym miejscu podkreślić, że uchybienia ww. obowiązkom, a w szczególności uchybienie godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 stanowią podstawę do pociągnięcia nauczyciela do odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 75 ust. KN). Inne obowiązki ciążące na nauczycielach określone zostały m.in. w ustawia z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty i związane są z ocenianiem uczniów. Nauczyciel jest więc obowiązany indywidualizować pracę z uczniem na zajęciach edukacyjnych odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, a także dostosować wymagania edukacyjne, o których mowa w art. 44b ust. 8 pkt 1 ustawy, do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia (art. 44c ustawy):

• posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – na podstawie tego orzeczenia oraz ustaleń zawartych w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym,
• posiadającego orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania – na podstawie tego orzeczenia;
• posiadającego opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o specyficznych trudnościach w uczeniu się lub inną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, wskazującą na potrzebę takiego dostosowania – na podstawie tej opinii;
• nieposiadającego orzeczenia lub opinii wymienionych wyżej, który jest objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole – na podstawie rozpoznania indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia dokonanego przez nauczycieli i specjalistów;
• posiadającego opinię lekarza o ograniczonych możliwościach wykonywania przez ucznia określonych ćwiczeń fizycznych na zajęciach wychowania fizycznego – na podstawie tej opinii.

Obowiązkiem nauczyciela prowadzącego zajęcia edukacyjne z uczniami jest również informowanie na początku każdego roku szkolnego uczniów oraz ich rodziców o (art. 44b ust. 8 i 9 ustawy):

• wymaganiach edukacyjnych niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocenach klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych, wynikających
  z realizowanego przez siebie programu nauczania;
• sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów;
• warunkach i trybie otrzymania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych.

Natomiast wychowawca oddziału dodatkowo na początku każdego roku szkolnego informuje uczniów oraz ich rodziców o:

• warunkach i sposobie oraz kryteriach oceniania zachowania;
• warunkach i trybie otrzymania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania.

Szkoły mogą również formułować własne wymagania wobec zatrudnionych nauczycieli. Określa je statutu szkoły. W myśl art., 98 ust. 1 pp. 4 i 7 ustawy Prawo oświatowe statut szkoły zawiera w szczególności m.in.: cele i zadania szkoły wynikające z przepisów prawa oraz sposób ich wykonywania, w tym w zakresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, organizowania opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi, umożliwiania uczniom podtrzymywania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej, z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa oraz zasad promocji i ochrony zdrowia, a także zakres zadań nauczycieli, w tym nauczyciela wychowawcy i nauczyciela bibliotekarza, oraz innych pracowników szkoły, w tym także zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, a także sposób i formy wykonywania tych zadań dostosowane do wieku i potrzeb uczniów oraz warunków środowiskowych szkoły. Również akty wykonawcze do ww. ustaw, jakimi są rozporządzenia, zawierają dalsze, szczegółowe zadania i obowiązki nauczycieli. Ich przegląd i omówienie wykraczają jednak poza ramy niniejszego opracowania, w którym skupiono się przede wszystkim na obowiązkach wynikach
z przepisów ustawowych.