Oczekiwane zmiany w zakresie orzecznictwa znalazły swoje odzwierciedlenie, bowiem w dniu 1 sierpnia 2025 r. zamieszczono na stronie Rządowego Centrum Legislacji projekt rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Projektowane rozporządzenie wprowadza istotne zmiany i uproszczenia w systemie orzekania o potrzebach edukacyjnych dzieci i uczniów. Zmiany te mają na celu zwiększenie przejrzystości procedur, dostosowanie form dokumentów do potrzeb użytkowników oraz usprawnienie pracy zespołów orzekających. Zapraszamy do zapoznania się ze szczegółowym uzasadnieniem, które przedstawia kompleksowe rozwiązania odpowiadające aktualnym wyzwaniom w obszarze wsparcia edukacyjnego.
Projektowanie nowego rozporządzenia zostało poprzedzone szerokimi konsultacjami z pracownikami poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym z przedstawicielami zespołów orzekających. W trakcie tych konsultacji zwrócono szczególną uwagę na potrzebę uproszczenia treści wzorów orzeczeń i opinii. W odpowiedzi na te postulaty w projekcie wprowadzono regulacje mające na celu uproszczenie i ujednolicenie formy dokumentów, obejmujących 15 wzorów orzeczeń i opinii (załączniki nr 1–15 do projektu). Zmiany te zwiększają przejrzystość i czytelność dokumentów dla rodziców, nauczycieli oraz innych odbiorców, a także usprawniają pracę zespołów orzekających, ułatwiając szybsze sporządzanie dokumentów i ograniczając ryzyko błędów formalnych.
Projektowane rozporządzenie precyzuje pełen zakres treści i warunków dotyczących wydawania orzeczeń o potrzebie: kształcenia specjalnego, indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, indywidualnego nauczania, zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju. W § 13 i § 14 określono terminy wydania orzeczeń – do 30 dni (w przypadkach szczególnych do 60 dni) dla kształcenia specjalnego i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz do 14 dni dla indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania.
W § 16 wskazano przesłanki i szczegółowy zakres treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, które dotyczy dzieci i uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym, wymagających specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Orzeczenie powinno zawierać diagnozę funkcjonowania dziecka lub ucznia, opis przyczyn trudności, uwzględnienie barier środowiskowych, mocnych stron, uzdolnień oraz indywidualnych potrzeb. Powinno także określać okres obowiązywania oraz zalecenia dotyczące form wsparcia, prowadzone we współpracy z rodzicami, nauczycielami i specjalistami, włączając pomoc psychologiczno-pedagogiczną oraz zajęcia socjoterapeutyczne, resocjalizacyjne czy rewalidacyjne. Orzeczenie może wskazywać różne formy kształcenia specjalnego, w tym naukę indywidualną lub w małej grupie. Ponadto może wskazywać na konieczność współpracy szkoły z lokalnymi instytucjami ochrony zdrowia, pomocy społecznej czy resocjalizacji oraz przygotowanie placówki do przyjęcia ucznia po leczeniu lub terapii. Istotnym elementem jest też wskazanie sposobów oceny efektów podejmowanych działań oraz zamieszczenie informacji dotyczących stosowania wspomagających lub alternatywnych metod komunikacji. Orzeczenie wydawane jest na okres wychowania przedszkolnego, roku szkolnego lub etapu edukacyjnego i podpisywane przez przewodniczącego oraz wszystkich członków zespołu, co podkreśla kolegialny charakter decyzji.
Przepisy dotyczące pozostałych orzeczeń (indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego (§17), indywidualnego nauczania (§18), zajęć rewalidacyjno-wychowawczych (§19) oraz opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (§25)) opierają się na podobnych zasadach, dostosowanych do specyfiki każdego dokumentu i indywidualnych potrzeb dziecka lub ucznia.
W § 8 ust. 3 określono źródła informacji wykorzystywanych w ocenie funkcjonowania dziecka lub ucznia, podkreślając konieczność wszechstronnego, wieloaspektowego rozpoznania sytuacji edukacyjnej, społecznej i rozwojowej dziecka. Źródłami są rodzice lub opiekunowie prawni (dane z domu, wyniki badań i wcześniejszych diagnoz), nauczyciele i inni pracownicy placówek edukacyjnych (informacje o funkcjonowaniu dziecka w środowisku szkolnym), a także – z uwzględnieniem wieku i poziomu rozwoju – samo dziecko lub uczeń. Uzupełnieniem są dane od terapeutów, specjalistów prowadzących rehabilitację, poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz innych instytucji udzielających pomocy. Ocena powinna być rzetelna, dlatego w § 8 ust. 4 i 5 podkreślono obowiązek stosowania narzędzi diagnostycznych opartych na dowodach naukowych, adekwatnych do poziomu rozwoju poznawczego i komunikacyjnego dziecka, stosowanych przez osoby z odpowiednimi kwalifikacjami. Interpretacja zgromadzonych danych powinna być spójna i logiczna, wskazując na mechanizmy funkcjonowania dziecka, zarówno trudności, jak i zasoby, co stanowi podstawę do planowania wsparcia i dostosowań edukacyjnych.
W § 9–11 przewidziano szczególne zasady diagnozy i wydawania orzeczeń/opinii dla dzieci i uczniów należących do mniejszości narodowych, etnicznych, społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz dzieci i uczniów z ograniczoną znajomością języka polskiego, a także dla osób niewidomych, słabowidzących, niesłyszących i słabosłyszących. W szczególności uwzględnia się specyfikę językową, kulturową, stopień uszkodzenia słuchu i wzroku, poziom komunikacji oraz warunki środowiskowe wpływające na funkcjonowanie edukacyjne i psychospołeczne. W procesie diagnostycznym stosuje się dostosowane narzędzia, a w razie potrzeby angażuje asystentów edukacyjnych lub tłumaczy. Szczegółowo określono wymagania dotyczące oceny funkcjonowania osób z dysfunkcjami słuchu i wzroku, z uwzględnieniem ich zasobów, barier środowiskowych oraz dostępności usług i pomocy.
Wzmocniono również kompetencje decyzyjne zespołu orzekającego (§ 12 ust. 3), który na podstawie dokumentacji, opinii oraz oceny funkcjonowania dziecka dokonuje decyzji o potrzebie kształcenia specjalnego, indywidualnego przygotowania przedszkolnego, indywidualnego nauczania, zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub wczesnego wspomagania rozwoju. Decyzje podejmowane są większością głosów, a przebieg posiedzenia dokumentowany jest protokołem, zawierającym rozstrzygnięcia, uzasadnienia oraz ewentualne stanowiska odrębne. Protokół podpisują wszyscy członkowie zespołu oraz osoby uczestniczące, a w przypadku nieobecności wnioskodawcy, przewodniczący informuje go o wynikach w sposób ustalony wcześniej.
Jednym z ważnych postulatów konsultacyjnych była potrzeba doprecyzowania przepisów dotyczących wydawania orzeczeń o braku potrzeby kształcenia specjalnego lub zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w przypadku zmiany okoliczności. Projekt rozporządzenia wprowadza to w § 22, § 24 i § 29, umożliwiając zespołowi – na wniosek wnioskodawcy – wydanie takich orzeczeń/opinii, gdy zmienią się przesłanki wcześniejszego rozstrzygnięcia. Takie rozwiązanie zwiększa elastyczność i aktualność systemu orzekania.
Dodatkowo, zgodnie z § 31 ust. 3–5, orzeczenia i opinie muszą być przekazywane w terminie 14 dni od ich wydania do placówek edukacyjnych, do których uczęszcza dziecko lub uczeń, co zapewnia szybki dostęp do wsparcia. Proces wydawania tych dokumentów wiąże się ze znacznym nakładem pracy specjalistów, dlatego istotne jest racjonalne inicjowanie diagnostyki, by nie opóźniać pomocy dzieciom rzeczywiście jej potrzebującym. Rodzice lub pełnoletni uczniowie mają prawo zrezygnować z wniosku o wydanie orzeczenia, jeśli nie planują korzystać z kształcenia specjalnego.
W odpowiedzi na postulaty dotyczące terminu rozpatrywania odwołań, w § 32 ust. 6 wprowadzono wydłużenie terminu rozpatrzenia odwołania przez kuratora oświaty do 21 dni oraz obowiązek poinformowania wnioskodawcy o terminie rozpatrzenia, co zwiększa przejrzystość postępowania i realizację prawa do czynnego udziału strony w sprawie.
Szczególną uwagę warto zwrócić na proponowane przepisy zawarte w § 6, które określają zakres dokumentacji składanej wraz z wnioskiem o wydanie orzeczenia lub opinii. Ich celem jest usprawnienie i przyspieszenie procesu orzekania, opiniowania oraz podejmowania decyzji przez zespół orzekający. W szczególności w § 6 ust. 2 pkt 6 wprowadzono obowiązek dołączenia przez wnioskodawcę będącego rodzicem oświadczenia, które wyjaśnia przyczynę braku podpisu drugiego rodzica na wniosku lub braku złożenia przez niego wymaganych oświadczeń, o których mowa w § 6 ust. 2 pkt 1–4 projektowanego rozporządzenia. Zmiana ta ma na celu skompletowanie dokumentacji oraz umożliwienie zespołowi podjęcia merytorycznej decyzji nawet w sytuacjach, gdy drugi rodzic – z różnych powodów, w tym wynikających z konfliktów lub braku porozumienia – nie uczestniczy w procedurze składania wniosku. Przepis ten ma zapobiec przedłużaniu postępowania zespołu z powodów formalnych, które są niezależne od poradni i nie powinny blokować dalszych działań. Jednocześnie, w przypadkach, gdy oboje rodzice posiadają pełnię praw rodzicielskich, przepis ten podkreśla konieczność poszanowania tych praw oraz prawa dziecka do ochrony interesu przez obydwoje rodziców. Wprowadzone rozwiązanie, jak wskazuje uzasadnienie, odpowiada na liczne zgłoszenia i skargi rodziców kierowane do kuratoriów oświaty oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej, dotyczące sytuacji, w których rodzice po rozwodzie lub separacji nie informują się wzajemnie o złożeniu wniosku, co często skutkuje sprzeciwem jednego z rodziców i wydłużeniem postępowania. Nowy obowiązek ma zatem na celu uporządkowanie i wyraźne uregulowanie procedury, aby zagwarantować sprawne i terminowe prowadzenie postępowań orzeczniczych przy jednoczesnym poszanowaniu praw wszystkich stron oraz dobra dziecka.
Szczegółowe omówienie zmian zawartych w projekcie rozporządzenia pozwala lepiej zrozumieć kierunek i cel podejmowanych działań oraz ich znaczenie dla praktyki orzeczniczej i codziennej pracy placówek edukacyjnych. Zachęcamy do zapoznania się z pełnym uzasadnieniem projektu, które stanowi cenne źródło wiedzy dla wszystkich zaangażowanych w system wsparcia dzieci i młodzieży o specjalnych potrzebach edukacyjnych.
Rozporządzenie co do zasady ma wejść w życie 14 dni od ogłoszenia.
Materiał:
Stan prawny na dzień:
- 6-08-2025
