Wygaszenie specustawy ukraińskiej – najważniejsze zmiany dla dyrektora jednostki oświatowej

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa („specustawa”) została uchwalona w trybie interwencyjnym jako odpowiedź na bezprecedensowy napływ uchodźców z Ukrainy. Wprowadziła ona nadzwyczajne, tymczasowe rozwiązania, które umożliwiały szybkie potwierdzanie legalności pobytu, dostęp do usług publicznych (w tym edukacji) oraz elastyczne odstępstwa od standardowych procedur, nieprzystosowanych do tak masowej migracji.

Po niemal czterech latach funkcjonowania specustawy sytuacja uchodźców z Ukrainy w Polsce uległa stabilizacji. Zdecydowana większość dorosłych znalazła zatrudnienie, a dzieci i młodzież uczęszczają do szkół i są w procesie integracji z polskim systemem oświaty. Równolegle administracja publiczna i samorządy wypracowały sprawne procedury obsługi cudzoziemców w ramach rozwiązań systemowych.

W tym kontekście uchwalona została (ustawa już podpisana przez Prezydenta) ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, której celem jest:

• wygaszenie nadzwyczajnych rozwiązań dedykowanych wyłącznie obywatelom Ukrainy,
• ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową,
• przejście z rozwiązań interwencyjnych do trwałych, systemowych,
• ograniczenie ryzyka nierównego traktowania cudzoziemców.

Jednocześnie ustawodawca zdecydował o przeniesieniu części sprawdzonych mechanizmów do ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, jednak pewne rozwiązania zostały także przeniesione na grunt prawa oświatowego.

Kluczowe zmiany w systemie oświaty

1. Wygaszenie przepisów wykonawczych do specustawy

Z dniem 31 sierpnia 2026 r. przestaną obowiązywać przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 59 specustawy, które w sposób szczególny regulowały warunki ukończenia szkoły podstawowej przez uczniów przybyłych z Ukrainy.

Dotychczasowe rozporządzenia umożliwiały ukończenie szkoły podstawowej uczniom, którzy:

• uzyskali pozytywne roczne oceny klasyfikacyjne ze wszystkich realizowanych przez nich obowiązkowych zajęć edukacyjnych w klasie VIII,
• przystąpili do egzaminu ósmoklasisty,

nawet jeżeli – z przyczyn obiektywnych – nie realizowali wszystkich przedmiotów przewidzianych w polskiej podstawie programowej (np. muzyki, plastyki, techniki czy przyrody), ponieważ były one nauczane w klasach programowo niższych, których uczeń w Polsce nie ukończył.

Po wygaśnięciu tych regulacji, bez wprowadzenia rozwiązań zastępczych, uczniowie nieposiadający ocen ze wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych nie mogliby otrzymać świadectwa ukończenia szkoły podstawowej. Problem ten dotyczyłby już klasyfikacji końcoworocznej w czerwcu 2026 r.

2. Nowe rozwiązania w ustawie o systemie oświaty

Aby zapobiec opisanym konsekwencjom, wprowadzono docelowe rozwiązania systemowe do ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Regulacje te:

• dotyczą uczniów przybyłych do Polski z innych państw (nie tylko z Ukrainy),
• pozwalają na ukończenie szkoły podstawowej mimo braku realizacji niektórych przedmiotów, jeżeli nie były one objęte nauką z uwagi na przyjęcie ucznia do klasy programowo wyższej,
• zapewniają zgodność klasyfikacji końcowej z obowiązującymi przepisami prawa.

Art. 165. 1a. Uczeń, o którym mowa w art. 165 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, kończy szkołę podstawową, jeżeli:

1) w wyniku klasyfikacji końcowej, na którą składają się roczne oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych zajęć edukacyjnych, ustalone w klasie programowo najwyższej oraz roczne oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych zajęć edukacyjnych, których realizacja zakończyła się w klasach programowo niższych, które ten uczeń realizował w czasie nauki w Polsce, uzyskał pozytywne oceny klasyfikacyjne, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 44zb;

2) przystąpił ponadto do egzaminu ósmoklasisty, z zastrzeżeniem art. 44zw, art. 44zx i art. 44zz ust. 2.”,

(…)

3b. Uczeń, o którym mowa w art. 165 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, który nie spełnił warunków, o których mowa w ust. 1a, powtarza ostatnią klasę szkoły podstawowej i przystępuje w roku szkolnym, w którym powtarza tę klasę, do egzaminu ósmoklasisty.

Analogiczne rozwiązania wprowadzono lub przewidziano również dla szkół artystycznych, w tym ogólnokształcących szkół muzycznych I stopnia, realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej. Ma to zapobiec sytuacjom, w których uczniowie – z przyczyn niezależnych od nich – nie zrealizowali wszystkich przedmiotów ogólnokształcących przewidzianych w ramowych planach nauczania.

3. Zmiany w Prawie oświatowym – dodatkowa nauka języka polskiego

Nowelizacja ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe wprowadza istotne rozwiązanie z punktu widzenia pracy szkół:

• dodano możliwość prowadzenia dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego w oparciu o podstawę programową,
• celem jest skuteczniejsze wsparcie uczniów cudzoziemskich w osiągnięciu poziomu znajomości języka polskiego umożliwiającego pełne korzystanie z procesu kształcenia,
• rozwiązanie to zacznie obowiązywać od 1 września 2027 r.

W art. 165 ust. 16 Prawa oświatowego dodano pkt 3a, upoważniający ministra właściwego do spraw oświaty do określenia – w drodze rozporządzenia – podstawy programowej dodatkowej nauki języka polskiego, z uwzględnieniem:

• ogólnych i szczegółowych wymagań edukacyjnych,
• wiedzy i umiejętności językowych,
• warunków i sposobu realizacji tej podstawy.

Co zatem wygasa po roku szkolnym 2025/2026?

Należy zwrócić uwagę, że od roku szkolnego 2026/2027 nie będą już obowiązywać m.in.:

• oddziały przygotowawcze w obecnej formie,
• dodatkowe godziny języka polskiego na zasadach specustawy,
• zwiększone limity godzin ponadwymiarowych,
• uproszczone zasady zatrudniania pomocy nauczyciela i asystenta międzykulturowego,
• dodatkowe finansowanie zadań edukacyjnych wynikających ze specustawy.

Uczniowie z Ukrainy będą objęci takimi samymi zasadami jak inni cudzoziemcy przebywający w Polsce.

Tym samym wygaszenie specustawy i wprowadzenie nowych regulacji oznacza konieczność:

1. Monitorowania terminów – kluczowe daty to 31 sierpnia 2026 r. (wygaśnięcie przepisów wykonawczych) oraz 1 września 2027 r. (wejście w życie nowej formy nauki języka polskiego).
2. Prawidłowej klasyfikacji i promowania uczniów cudzoziemskich, w szczególności tych, którzy rozpoczęli naukę w polskiej szkole na etapie klas programowo wyższych.
3. Przygotowania do wdrożenia dodatkowej nauki języka polskiego zgodnie z nową podstawą programową.
4. Zapewnienia równego traktowania wszystkich uczniów cudzoziemskich, niezależnie od kraju pochodzenia, w oparciu o jednolite, systemowe przepisy.

Przeczytaj:

• Przedłużenie szczególnych rozwiązań dla uczniów z Ukrainy – tylko do końca roku szkolnego 2025/2026

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 203).