Ogłoszony kilka dni temu (9 kwietnia 2025r.) projekt nowelizacji Ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawa Kamilka) zakłada, że wprowadzone rok temu Standardy Ochrony Małoletnich doczekają się wielu istotnych zmian. Ich efektem mają być między innymi nowe zasady weryfikacji niekaralności osób dopuszczonych do pracy z małoletnimi, zwolnienie pewnych grup z tego obowiązku czy też doprecyzowanie wielu pojęć i obowiązków pracodawcy. Jednostki oświatowe czeka zatem dość spora aktualizacja rozwiązań obowiązujących obecnie, a na jej dokonanie wyznaczono już nawet konkretny termin.
Geneza zmian
Nie jest tajemnicą, że dyrektorzy jednostek oświatowych, ale też innych podmiotów zobowiązanych do wdrożenia standardów do dnia dzisiejszego mają często trudności interpretacyjne i wiele wątpliwości, jak je faktycznie stosować. Wiedzą o tym też autorzy przepisów, dlatego też postanowili przygotować projekt zmian, który w swym założeniu wiele kwestii ma doprecyzować i uprościć. Koncentruje się on głównie na wprowadzeniu nieco mniej rygorystycznych zasad weryfikowania każdej osoby dopuszczonej do pracy z młodzieżą oraz doprecyzowaniu wielu stwierdzeń i definicji, których obecne zbyt ogólne brzmienie wywołuje sporo utrudnień w codziennej pracy. Zawiera on też kilka zmian porządkowych, a nawet językowych, których wdrożenie pozwoli dyrektorom pozbyć się większości, jeśli nie wszystkich wątpliwości i utrudnień w zakresie stosowania standardów.
Ponieważ jest to pierwszy projekt zmian, a na jego wejście jest sporo czasu, przyjrzyjmy się zatem istocie zmian, nie specjalnie przywiązując się do konkretnych paragrafów nowelizacji, skupiając się przede wszystkim na ich istocie.
Najważniejsze zmiany w zasadach weryfikowania niekaralności
Aktualnie obowiązujące przepisy dość kategorycznie mówią o potrzebie weryfikowania niekaralności każdej osoby dopuszczanej do działalności „związanej z” wychowaniem, edukacją lub opieką nad małoletnimi, co zmienić ma się na działalność „polegająca na” wychowaniu, edukacji lub opiece. Zmiana niby subtelna, ale jednoznacznie ograniczająca krąg osób weryfikowanych, do tych które faktycznie z młodzieżą mają do czynienia. Szeroka, mimo wszystko jednak słuszna interpretacja przepisów, które obowiązują obecnie, prowadzi do tego, że weryfikacji niekaralności poddawani są wszyscy pracownicy placówki, nawet ci, którzy w ramach wykonywania swoich zadań zawodowych nie mają żadnej styczności z osobami małoletnimi. Proponowana zmiana wykluczyć ma z tego obowiązku między innymi pracowników obsługi i administracji, których obowiązki zawodowe ciężko uznać za polegające na wychowaniu, edukacji czy opiece nad młodocianymi. Podobnie z pracownikami firm zewnętrznych np. remontowych, których praca nie polega na kontakcie z małoletnimi.
Co ważne, projektowane zmiany w zakresie weryfikowania niekaralności osób dopuszczanych do wykonywania działalności polegającej na wychowaniu, edukacji i opiece, przewidują również kilka wyjątków, jeśli chodzi o osoby niezatrudnione w placówce. I tak, w grupie, która po wprowadzeniu zmian zwolniona ma być z tego obowiązku znaleźli się między innymi funkcjonariusze publiczni, rodzice dziecka uczęszczającego do placówki, ale też, co chyba najważniejsze, osoby wykonujące zadania polegające na wychowaniu, edukacji lub opiec, „prowadzące tę działalność pod nadzorem osoby do tego zobowiązanej”, a więc na przykład nauczyciela. W praktyce oznaczało to będzie, że większości osób z zewnątrz, dopuszczanych do małoletnich, szczególnie tych odwiedzających placówkę okazjonalnie, nie trzeba będzie weryfikować pod kątem niekaralności. Najczęściej przecież uczniów czy wychowanków w placówce odwiedzają funkcjonariusze służb mundurowych w celu promowania zasad bezpieczeństwa (np. Policja, Straż Pożarna) lub ich właśni rodzice (np. czytanie uczniom, obserwacja uroczystości). Co więcej, trudno wyobrazić sobie jakiekolwiek zajęcia organizowane przez placówkę oświatową, podczas których faktycznym opiekunem małoletnich nie będzie nauczyciel, a ewentualne osoby z zewnątrz swoją działalność prowadziły będą pod jego nadzorem. Niezależnie czy będzie to zaledwie wsparcie opieki podczas uroczystości szkolnej przez rodzica czy prowadzenie tematycznego wykładu na tematy wychowawcze przez zewnętrznych pracowników np. fundacji, wszelkie te aktywności odbywają się zawsze pod ścisłym nadzorem nauczycieli.
Weryfikacji niekaralności, w myśl projektowanych zmian, nie trzeba będzie prowadzić również wobec osób, które miały ją już przeprowadzoną u swojego bieżącego pracodawcy. Jeśli na przykład prowadzący w szkole samodzielnie zajęcia dodatkowe pracownik muzeum został już zweryfikowany przez dyrekcję zatrudniającego go muzeum, wtedy to muzeum przekaże te informacje dyrektorowi szkoły, bez potrzeby ponownego zaglądania do rejestrów. Podobnie z nauczycielami zatrudnionymi w placówce. Jeśli postanowią pracować np. jako opiekun na koloniach w trakcie wakacji, organizatorowi kolonii wystarczą oświadczenia dyrektora szkoły zatrudniającej nauczyciela.
Uporządkowane mają zostać również przepisy dotyczące obcokrajowców i osób, które zamieszkiwały za zagranicą. Dotychczasowe przepisy nakazują bezwzględnie uzyskanie zaświadczeń o niekaralności podobnych do tych polskich, co w niektórych przypadkach, szczególnie krajów egzotycznych, jest niemożliwe. W przypadku braku stosownych rejestrów w danym kraju, wystarczać ma oświadczenie nauczyciela, że nie były karany i nie toczy się przeciwko niemu żadne postępowanie. Określony ma być również minimalny okres zamieszkiwania w danym kraju, aby niezbędne było uzyskanie wyżej opisanych zaświadczeń lub składnia oświadczeń i wynosić ma on 12 miesięcy.
Pozostałe zmiany
W projektowanych przepisach znajduje się również sporo zmian typowo porządkowych i organizacyjnych, których szczegółowe omawianie na tym etapie nie jest jeszcze konieczne. Dotyczyły one będą niektórych kwestii „pominiętych” w pierwszej wersji ustawy, a więc przede wszystkim chociażby kwestii ochrony danych osobowych zbieranych podczas weryfikowania niekaralności oraz wskazania celu ich przetwarzania, a także kto jest ich administratorem.
Z ciekawych zmian warto wspomnieć też o planowanym zwolnieniu z opłat za uzyskanie zaświadczenia w Krajowym Rejestrze Karnym, które dotyczyć ma dwóch grup osób: wolontariuszy działających na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego, oraz uczniów i studentów odbywających praktyki zawodowe.
Sporo zmian w zakresie ochrony małoletnich przewidziano również dla podmiotów innych niż placówki oświatowe, zajmujących się badaniem konkretnych przypadków naruszeń, a więc dla organów ścigania oraz Zespołu do spraw analizy zdarzeń. W celu upłynnienia pracy tych podmiotów oraz zapewnienia lepszej ochrony najmłodszych przewidziano między innymi powołanie funkcji zastępcy przewodniczącego Zespołu czy też obowiązek zgłaszania przez Policję wszystkich przestępstw przeciwko nieletnim Zespołowi, niezależnie od miejsca ich popełnienia.
Termin wdrożenia zmian
Projekt ustawy przewiduje, że przejście na nowe zasady odbędzie się dość płynnie, bowiem czas dostosowania standardów do nowych przepisów określono na 15 sierpnia 2026 r. Okres wakacji oraz ponadroczne wyprzedzenie powinny zatem dać dyrektorom jednostek oświatowych komfort i wystarczający czas na bezproblemowe dostosowanie się do nowych przepisów.
Podsumowanie
Projekt ustawy pojawił się zaledwie kilka dni temu i dopiero zaczyna swoją podróż po wszystkich etapach konsultacji i dostosowań. Oznacza to, że ostateczny kształt zmian może być nieco inny. Niemniej jednak można już teraz stwierdzić, że istotą zmian jest przede wszystkim dostosowanie przepisów do realiów funkcjonowania instytucji prowadzących działalność z małoletnimi i zwolnienie ich kierownictwa z wykonywania czynności często oczywistych i niepotrzebnych (np. weryfikowanie niekaralności funkcjonariuszy Policji prowadzących zajęcia o bezpieczeństwie w ruchu drogowym).
Przyznać trzeba, że zaprojektowane zmiany są przez dyrektorów placówek oświatowych oczekiwane, gdyż aktualne przepisy są w wielu kwestiach zbyt ogólnikowe czy czasem wręcz zbyt rygorystyczne. Prowadzi to do niepotrzebnych wątpliwości, nadinterpretacji oraz gromadzenia niepotrzebnej biurokracji.
Z niecierpliwością warto śledzić dalsze losy projektu i ostateczny kształt przepisów.
Materiał:
Podstawa prawna:
Stan prawny na dzień:
- 15-04-2025
